Welkom op het snelst groeiende inspiratieplatform voor een socialer en duurzamer Nederland

Zomergesprek met Jelmer Mommers: zo komen we van die klimaatdepressie af

22 augustus 2019 -

In onze reeks Zomergesprekken interviewen we iedere week iemand die iets bijzonders doet op weg naar een duurzame en sociale samenleving. Om jou te inspireren, zodat je met nieuwe energie de herfst ingaat. Deze week spreken we journalist en schrijver Jelmer Mommers over zijn boek Hoe gaan we dit uitleggen – Onze toekomst op een steeds warmere aarde. Want: “we bepalen zelf hoe erg de klimaatopwarming wordt. Er is nog hoop.”

Wat heeft jou bewogen om het boek te schrijven?

“Het is allemaal heel beangstigend wat ons te wachten staat als klimaatverandering zijn gang gaat. Maar het is nog geen verloren zaak. Met dit boek wil ik mensen uit de wanhoop trekken. We kunnen namelijk nog van alles doen om de gevolgen van klimaatverandering te beperken.”

In je boek schrijf je: ‘Ik ging op zoek naar manieren om wel te blijven kijken, maar niet wanhopig te worden’. Is dat gelukt tijdens het schrijven?

“Het eerste deel van het boek is heel pittig. Daar beschrijf ik de verandering die we teweeg hebben gebracht, en die is groot. We leven nu echt in een ander klimaat, kijk maar naar het nieuws over wereldwijde hittes, bosbranden in Alaska en Siberië. Dat zijn allemaal symptomen van een blijvende verandering in ons klimaat.

Helaas kunnen we geen paracetamol nemen die deze koorts oplost. Maar ik probeer de moed erin te houden. We zijn er nog lang niet, maar ik weet dat we een duurzame economie kunnen krijgen. We hebben de kansen om het samen veel beter te krijgen.”

Wat is het grootste obstakel op weg naar die toekomst?

“De grootste obstakels zijn de verhalen die we onszelf vertellen. Een van die verhalen is: ‘uiteindelijk komt het allemaal wel goed’. Mensen denken dat er op een gegeven moment een uitvinding komt die ervoor gaat zorgen dat alles weer goed komt. Het idee is dat de mens zo ingenieus is dat we niks hoeven te vrezen, maar dat is natuurlijk niet zo. Dit is naïef techno-optimisme.

Een ander verhaal dat we onszelf vertellen: ‘als het zo erg is, dan zal de overheid er wel iets aan doen’. Maar ook die vlieger gaat niet op: er gaapt een gigantisch gat tussen de ernst van het probleem en de voorzichtige inzet van de politiek.

Ten derde zeggen mensen: ‘ik heb niet zoveel last van een paar dagen 40 graden, ik zie het probleem niet zo’. Dat is onwetendheid – de gevolgen van de opwarming zijn in grote delen van de wereld nu al ontwrichtend. Sommige mensen willen ook gewoon niet weten wat er aan de hand is.”

Wat hebben we nodig om wel in actie te komen?

“Het belangrijkste is dat mensen gaan inzien dat een duurzame economie veel prettiger en leefbaarder is dan een niet-duurzame economie. In een duurzame economie kunnen we ook nog op vakantie gaan, en leveren onze groene investeringen nieuwe welvaart op. Eigenlijk gaat het er dus om dat duurzaamheid als iets aantrekkelijks wordt gezien en niet als een hele opgave. Dan krijgen mensen zin om iets te veranderen.

Voor een deel gebeurt dat al: FEBO heeft een vegakroket, bedrijven verduurzamen en in de stad duiken steeds meer laadpalen voor elektrische auto’s op. De vraag is alleen: hoe zorgen we ervoor dat de duurzame beweging groter wordt? Een noodzakelijke stap is dat we de opwarming gaan zien als een kans om een betere samenleving te maken. We zouden ons niet moeten blindstaren op de kosten die we moeten maken. Dat zijn investeringen in onze toekomst.”

“Het systeem waar we nu inzitten is niet het beste wat ons ooit is overkomen. Een duurzamere wereld zou een enorme vooruitgang zijn.”

Dat is ook wat je schrijft in je boek: er moet een nieuw verhaal komen. Wat is dit nieuwe verhaal?

“Het nieuwe verhaal is: onze toekomst op aarde schrijven we zelf. We hebben de mogelijkheid om een samenleving te creëren die niet alleen beter is voor onszelf, maar ook voor de natuur en het klimaat. Dat verhaal kan je op verschillende manieren verpakken.

Je zou bijvoorbeeld kunnen zeggen: globalisering viert hoogtij, waardoor de menselijke maat naar de achtergrond is verdwenen. Duurzaamheid gaat over zorg dragen voor elkaar en de plek waar je leeft. Maar je kunt bijvoorbeeld ook zeggen: door duurzaam handelen worden onze huizen beter. Een op de vijf Nederlanders woont in een huis met vocht- en schimmelplekken, wat allerlei gezondheidsrisico’s met zich mee brengt. Verduurzaming van woningen kan dit probleem tegengaan.

Duurzaamheid wordt dan iets wat je wíl. Een gebrek aan duurzaamheid is ook helemaal niet prettig. Kijk naar de uitstoot van fijnstof in het verkeer, dat is super ongezond. Iedereen heeft baat bij schonere lucht. Ook de manier waarop we nu dieren houden is verschrikkelijk. We houden intelligente en gevoelige dieren in wrede omstandigheden. Kortom: het systeem waar we nu in zitten is niet het beste wat ons ooit is overkomen. Een duurzamere wereld zou een enorme vooruitgang zijn.”

In je boek vertel je dat de mensheid zichzelf op een gegeven moment in de geschiedenis boven de natuur heeft geplaatst. Hoe kan je dat anders zien?

“Door te beseffen dat je onderdeel bent van een groter geheel, van het ecosysteem. Wanneer je bijvoorbeeld ziet dat de bomen die voor je huis staan geen decor vormen, maar mogelijk maken dat jij zuurstof inademt en dus kan leven. Of als ik naar de maan kijk en me voorstel dat ik vanaf de maan naar de aarde kijk, dan besef ik me dat we maar een heel klein stukje leefbare ruimte hebben.

Tussen de aarde en de ruimte zit 100 kilometer lucht. Daarin leven wij. Daarbinnen leeft niets op zichzelf, maar is alles met elkaar verbonden. En die verbondenheid is echt overal. Kijk naar ons lichaam, daarin zitten meer niet-menselijke cellen dan menselijke cellen. Van onze darmen tot aan onze wenkbrauwen zitten we vol met schimmels en bacteriën. Die hebben we allemaal nodig om te kunnen functioneren. Niets staat op zichzelf, niets leeft alleen voor zichzelf, en we maken een enorme vergissing als we dat vergeten.”

En waarom is deze andere visie van belang?

“In plaats van overheersing en controle komt zo samenwerking met de natuur centraal te staan. Dat wérkt. Het beschermen van bestaande natuurgebieden en beter bodembeheer zorgen ervoor dat de koolstof die van nature door deze ecosystemen is opgenomen, veilig uit de lucht blijft. Een derde (!) van de CO2 die in de eenentwintigste eeuw uit de dampkring moet verdwijnen om de opwarming onder de 1,5 graad te houden, kan door massale herbebossingsprojecten worden vastgelegd.”

Onderdeel zijn van de natuur is niet links of rechts. Waarom wordt klimaat dan wel gezien als een linkse politieke bezigheid?

“‘Het klimaat’ is natuurlijk helemaal niet geïnteresseerd in rechts of links. Het is een links thema geworden, omdat overheidsingrijpen en bijvoorbeeld een CO2-belasting nodig is om de opwarming tegen te gaan. Rechts wil dat natuurlijk niet, want inmenging van de overheid zou de marktwerking in de weg zitten. Maar zelfs als je klimaatverandering vanuit een rechtse hoek zou bekijken, is het nog steeds beter om wel in actie te komen. Want economisch gezien gaat de opwarming van de aarde heel veel kosten. Een duurzame economie kan geld opleveren. Uiteindelijk zijn zelfs klimaatactivisten conservatief, geloof ik.  Ze zetten zich in voor behoud van wat we nu hebben: een leefbaar klimaat.”

“Wij kunnen reflecteren op de weg die we zijn ingeslagen, en we kunnen ervoor kiezen een ander pad te bewandelen. Ik zou het extreem jammer vinden als we dat vermogen niet gebruiken.”

Hoe sta je na het schrijven van je boek tegenover de klimaatkwestie? Welk scenario vind je waarschijnlijker? Een doemscenario of een happy end?

“Er bestaat geen soepele overgang naar een duurzame economie. Die gaat sowieso gepaard met onzekerheid en crises. Niemand weet waar we uit gaan komen. We hebben vrij nauwkeurige inschattingen van de opwarming die we veroorzaken, we weten alleen niet hoe wij erop gaan reageren.

Maar het feit dat we het niet weten geeft ook hoop. Dan kunnen we namelijk nog invloed uitoefenen op hoe de toekomst eruit gaat zien. We kunnen nog kiezen welk scenario werkelijkheid wordt. Mensen kunnen leren van de geschiedenis, we kunnen reflecteren op de weg die we zijn ingeslagen, en we kunnen ervoor kiezen een ander pad te bewandelen. Ik zou het extreem jammer vinden als we dat vermogen niet gebruiken.

We moeten onszelf eigenlijk de vraag stellen: wat is een goede manier van mens-zijn? Wegkijken? Of iets doen om het te veranderen? En die vraag zal ik nooit stellen aan mijn buurman die nachtdiensten draait om rond te komen. Mensen die tijd en geld genoeg hebben om zich hiermee bezig te houden, zijn aan de beurt. Verandering moet door deze mensen in gang worden gezet en de politiek moet ervoor zorgen dat duurzaam leven voor iedereen betaalbaar wordt.”

Wat adviseer je onze lezers?

“Doe in elk geval het absolute minimum: breng je consumptiegedrag in lijn met klimaatbehoud. Neem de trein, eet planten en gebruik groene energie. Gedraag je niet langer alsof er niets aan de hand is.

Dat is een eerste stap. Daarbovenop kan iedereen op zijn eigen manier bijdragen. Misschien werk je in het onderwijs en kan je leerlingen bewust maken. Waar jij de meeste invloed hebt, kun je alleen zelf ontdekken. Mijn advies is: zoek anderen op. Overal zijn clubjes en initiatieven. Sluit je aan. Zo word je onderdeel van een verandering waar miljoenen anderen zich samen voor inzetten. En wie weet, straks wel miljarden.”

Meer van deze serie:

Wil je Hoe gaan we dit uitleggen zelf lezen? Schaf het aan via YouBeDo, waar tot 12% van je aankoop gaat naar een goed doel dat jij kiest.

Iedere week een flinke dosis positiviteit en blikverruimende kennis in je mailbox? Schrijf je in voor onze nieuwsbrief. Inspiratie gegarandeerd.

Tekst door: Roanne van Baren

REAGEER