Ik hou van dieren, maar toch eet ik ze. Tijd om af te rekenen met mijn vleesongemak

Eigenlijk weten we het wel. Dat dieren slecht behandeld worden, dat ze leven in te kleine ruimtes, dat we te veel dierlijke producten eten en dat het slecht is voor het milieu. We weten het, maar toch eten veel van ons nog vlees, vis, eieren, yoghurt en melk. Misschien dan wel maar drie, twee, een keer in de week of af en toe in een restaurant. Maar is dat eigenlijk nog wel verdedigbaar? Ik stelde me open voor alle argumenten van een dierenbevrijdingsactivist en kwam mijn vleesongemak onder ogen. 

Als mijn moeder vroeger vroeg: ‘Wat zullen we eten vanavond?’ antwoordde ik steevast: ‘Worst met aardappelen, wortels en broccoli.’ Ik kende het fenomeen AVG’tje (aardappelen, vlees en groente) nog niet, maar was daar wel groots fan van. Wat opmerkelijk was aangezien mijn moeder voornamelijk veganistische inkopen deed bij de reformwinkel; groenten, boekweit, zilvervliesrijst, tempeh en zonnebloempittenpasta. Mijn vader was anders. Die hield van lamsbout, een hele kip op het spit of houtduif uit de oven. Als ik in de weekenden bij hem was, at ik ‘t met veel voldoening. En bij mijn moeder zorgde ik ervoor dat we eens in de zoveel tijd worst aten. Maar dan wel biologisch.

In de zomers ging ik met mijn vader naar Frankrijk, waar hij een schuur bij een boerderij van vrienden had omgebouwd tot toevluchtsoord. Op het stuk land scharrelden een paar kippen, een bokje, konijnen en ganzen. Mijn beste vriendin en ik waren een jaar of acht en hadden onszelf twee kippen toegeëigend. Zij kon zich het meest identificeren met de bruine kip, omdat zij bruin haar had. We doopten haar ‘Chocola’. Ik was blond, dus de witte kip hoorde bij mij. Zij kreeg de naam ‘Vanille’. We wisten niet dat alle dieren waar wij een band mee opbouwden om op te eten waren. Chocola en Vanille belandden uiteindelijk in onze magen.

De volgende zomer zag ik een konijn aan zijn achterpoten in de werkplaats achter de boerderij hangen. Mijn vader had het dier geslacht. Het had veel gegild, zei hij. Mijn vader was aardig van slag door het incident. Mijn stiefmoeder en ik wilden het konijn niet eten en mijn vader at het vlees met weinig voldoening. Het is niet zomaar wat om het leven van een dier te nemen. Dat leerden we die zomer.

De oogkleppen gaan weer op

“Als we zelf dieren zouden moeten doden en ontdoen van huid en organen om vlees te kunnen eten, dan zou ik nooit meer vlees eten,” zei dezelfde beste vriendin twee weken geleden tegen mij. We zijn al achttien jaar geen acht meer, maar onze liefde voor dieren is onveranderd gebleven. We eten beiden weinig vlees en alleen biologisch, maar weten ook dat het door ons stadse leven makkelijk is om je oogkleppen weer op te zetten als je zelf geen dier hoeft te slachten.

Veel mensen houden van dieren, maar eten ze wel. We zijn detached van de oorsprong van vlees en willen eigenlijk niet écht weten wat er gaande is in de bio-industrie. Want als we ons daarin zouden verdiepen, zouden we afscheid moeten nemen van onze gewoontes. En dat vinden we moeilijk. Ik ook. Tot ik sprak met een dierenbevrijdingsactivist en de oncomfortabele waarheid onder ogen kwam. Dit is hoe ze mij hielp om mijn oogkleppen af te zetten.

Waar komt mijn vleesbehoefte vandaan?

Mijn moeder schreef mijn vleesbehoefte toe aan mijn bloedgroep. Mensen met bloedgroep O zouden van origine echte carnivoren zijn. Mijn vader en ik behoorden tot die groep. De bloedgroep van mijn moeder was AB en daarom hield ze zo van groente. Was het idee.

“Dat is onzin,” vertelt de dierenactivist en stuurt een filmpje waarin het bloedgroependieet van Dr. Peter J. D’Adamo wordt ontkracht. Meerdere onderzoeken hebben uitgewezen dat dit niet klopt. Maar het boek Eat Right 4 Your Type van D’Adamo is wel veel verkocht; zeven miljoen exemplaren. Niet zo gek dus dat dit idee nog steeds circuleert in onze samenleving.

Als het natuurlijk zou zijn om dieren te eten dan zouden we lijken op beren. Dan zouden we ze vangen met onze blote handen en met onze eigen tanden doodbijten.

“Zo’n craving gaat meestal om zout, hormonen, antibiotica en bepaalde kruiden,” zegt de dierenactivist: “Dieren krijgen heel veel hormonen toegediend, zodat ze zo snel mogelijk groeien, weinig kosten en zoveel mogelijk geld opleveren. In de melkindustrie raken koeien uitgeput en uiers ontstoken, doordat de dieren zoveel melk moeten afstaan. Ziektes worden tegengegaan met antibiotica.”

vleesongemak

Zijn mensen van nature vleeseters?

Het bloedgroependieet komt voort uit een veel groter vastgeroest idee: dat we grote vleeseters zijn. Want ‘de oermens at veel en vaak vlees’. Zij zouden als echte jagers door het leven zijn gegaan. Maar dat is niet zo, volgens de dierenactivist: “De oermens at amper vlees”. Zij verzamelden vooral fruit, noten en groenten. Heel af en toe, als er geen eten meer was, moesten ze een dier doden. Maar dat was meer uitzondering dan regel. We lijken in onze anatomie dan ook veel op gorilla’s. Zij eten 97 procent plantaardig en 3 procent insecten.

Alhoewel mensen door de geschiedenis heen dieren aten om aan voldoende voedingsstoffen en eiwitten te komen, is dat in onze huidige samenleving eigenlijk niet meer nodig, realiseerde ik me toen ik de documentaire What The Health keek. Vrijwel alles wat we nodig hebben, kunnen we uit plantaardige voeding halen. Zelfs deze bodybuilders, zoals Arnold Schwarzenegger, leveren bovenmenselijke prestaties zonder dierlijke producten.

“Als het natuurlijk zou zijn om dieren te eten dan zouden we ze vangen met onze blote handen en met onze eigen tanden doodbijten. En de huid en alle organen erbij opeten. Rauw. We zouden honger krijgen als we een dier zouden zien lopen. Maar als wij vanuit onszelf geen honger krijgen wanneer we een dier zien én we niet de mogelijkheid hebben om ze dood te bijten, dan is het niet natuurlijk. Onze vlees-verslaving is een gewoonte en komt door onze cultuur,” vertelt de dierenactivist.

cognitieve dissonantie

Hoe zit het met boter, kaas en eieren?

“Kaas is verslavend,” zegt de dierenactivist: “Dat komt door het stofje dat in melk zit, caseïne. Dat is bedoeld om kalfjes zoveel mogelijk te laten drinken bij de moeder. Kaas is ingedikte melk, dus de concentratie caseïne is nog hoger dan in melk. Daardoor is kaas nog verslavender dan melk. Voor de meeste mensen is dierlijke kaas daarom het laatste wat ze opgeven.”

Koeienmelk is voor kalfjes. Maar omdat ik graag kaas eet, worden kalfjes weggehaald bij hun moeder. Na dit filmpje over de melkindustrie was ik spontaan genezen van mijn kaasverslaving. Mensen hebben geen melk nodig, net zoals wij geen ratten- of giraffenmelk nodig hebben, hoorde ik een arts zeggen in de documentaire What The Health.

Tussen de middag eet ik vaak ei, want: een lekkere en makkelijke manier om eiwitten binnen te krijgen. De dierenactivist: “Eierkippen kunnen in natuurlijke omstandigheden een jaar of twaalf worden en leggen maar twaalf of veertien eieren per jaar. Maar in de bio-industrie zijn ze zo doorgefokt dat ze elke dag een ei leggen. En dat is super pijnlijk. Moet je je voorstellen dat je als vrouw elk half jaar een baby moet baren. Na 1 jaar worden de kippen al naar de slacht gebracht. Dan zijn hun veren uitgevallen en hun botten gebroken. Ze kunnen niet meer staan, omdat al het kalk dat in hun botten zou moeten zitten voor de eieren is gebruikt.”

Waarom heb ik oogkleppen op?

Het tegelijkertijd van dieren houden, maar wel dieren doden en pijn doen, wordt in de psychologie aangeduid met de term ‘cognitieve dissonantie’. Meerdere gedachten zijn in conflict met elkaar, waardoor spanning ontstaat. Volgens gedragseconoom Jan Stoop zijn er twee manieren om die spanning op te lossen. De eerste is: ons gedrag aanpassen, bijvoorbeeld door veganist te worden. En de tweede: aanpassen hoe je erover denkt. Hierbij zeggen mensen dingen als: “De oermensen aten al vlees en bovendien hebben we snijtanden”.

De laatste copingstijl om met vleesongemak om te gaan, hanteren velen van ons. We zijn heel goed in onszelf voor de gek houden, ziet Jan Stoop. Ik herken dat. Het hokje ‘bio-industrie en dierenleed’ heb ik in mijn hoofd dicht gedaan. De dieren die ik zie, heb ik losgekoppeld van het vlees dat in de supermarkt ligt.

“Het is niet gek dat je dat doet,” reageert de dierenactivist op mijn zelfreflectie-moment: “Toen we klein waren, beseften we dat dieren mét ons zijn en niet voor ons, maar ergens zijn we dat besef kwijtgeraakt. Maatschappelijk wordt het namelijk als normaal, natuurlijk en nodig gezien om dierlijke producten te consumeren.” Vlees eten is dus een conditionering.

Tijd om mijn oogkleppen af te doen

De dierenactivist stuurde de documentaire Dominion. Ik stelde het kijken uit. Zoals ik vaker deed als het om dierenleed ging. Wanneer dierenactivisten in het stadscentrum stonden met Ipads waarop heftige beelden te zien waren, bijvoorbeeld, dan keek ik niet.

Maar uiteindelijk installeerde ik me op de bank en zette de documentaire aan. In het begin zag ik vluchtige beelden van dieren die gedood werden. Het voelde als een inleiding voor een horrorfilm. Ik heb veertig minuten lang gehuild. Als ik eraan terugdenk, beginnen mijn traanbuizen weer op te spelen.

“Elke week worden meer dieren gedood dan er in de hele geschiedenis aan oorlogsslachtoffers zijn gevallen.”

Op mijn netvlies zie ik nog de moedervarkens die niet op een natuurlijke manier hun partner voor nageslacht kunnen kiezen, die een ellendige zwangerschap in dranghekken doormaken en vervolgens niet in staat zijn om hun kinderen op een gezonde manier groot te brengen. Kleine haantjes die niet ouder worden dan een dag, omdat ze in een vermaler worden gegooid of door koolstofdioxide sterven omdat hun bloed gekookt wordt. Eierkippen die dermate doorgefokt zijn dat ze elke dag een ei leggen en daardoor te weinig kalk in hun lichaam hebben om rechtop te kunnen blijven staan. Koeien die huilen om het verlies van hun kalfjes en door hun knieën zakken omdat er teveel melk uit hun getrokken is. Als ik denk aan de bio-industrie, dan zie ik weer jonge dieren die nog piepjong zijn, worden geslacht voor hun vlees en niet hun natuurlijke leeftijd bereiken.

cognitieve dissonantie

De laatste tachtig minuten staan nog open in een tabblad op mijn laptop. Ik ben nog moed aan het verzamelen om de rest te kijken. Tot op heden is me dat nog niet gelukt. Dat maakt veel duidelijk voor mij. Om congruent te leven met mijn idealen is het tijd om het anders te doen.

Maar hoe zit het dan met biologisch vlees?

Ik dacht nog één troef te hebben (want zo hardnekkig kan cognitieve dissonantie zijn). De bio-industrie is een hel, maar hoe zit het met biologisch vlees? Dat is het enige vlees dat ik eet, juist omdat ik ervan uitga dat deze dieren wel een goed leven hebben geleid.

Ik ontdekte dat de ene biologische boerderij de andere niet is. Zo zijn er biologische boerderijen die voldoen aan het Beter Leven Keurmerk 3 sterren, biologisch dynamische en regeneratieve boerderijen (vast nog veel meer, dit zijn de meest gangbare vormen op biologisch gebied die ik tegenkwam).

Het belangrijkste probleem is dat biologische veeteelt net zo milieubelastend is als de intensieve veehouderij. Er vindt nog steeds veel vervuiling plaats en er is meer grond nodig voor de dieren. De documentaire Cowspiracy herinnerde mij er haar fijntjes aan hoe het milieu ten onder gaat door vleesconsumptie.

Als het op het milieu aankomt is de beste optie om eieren en vlees te halen bij een lokale regeneratieve boerderij. Bij Bodemzicht en KipEigen gebruiken ze een kipmobiel om de grond vruchtbaar te houden. De ren wordt om de zoveel tijd verplaatst waardoor de bodem alle koolstof kan opnemen en een ander gebied bemest wordt.

Op het gebied van dierenwelzijn doet de reguliere biologische landbouw het beter dan de intensieve veehouderij. Maar er mist nog veel. Zo worden kalfjes niet weggehaald bij hun moeder, maar krijgen zij wel een ring door hun neus waardoor ze geen melk kunnen drinken. Ze prikken hun moeder met de ring waardoor de moeder ze wegduwt. Geen intieme moeder-kind band dus. Daarnaast worden haantjes vaak nog steeds bij geboorte gedood. Varkens zitten minder in dranghekken, maar omdat ze daardoor meer biggetjes kunnen doden, wordt aangestuurd op meer biggen per zwangerschap, vertelde de dierenactivist. En alle dieren sterven nog steeds op jonge leeftijd. Die informatie liet ik even op mij inwerken.

“Het eten van dierlijke producten is de nummer één oorzaak van de top drie ziekten waar mensen aan sterven: diabetes type 2, kanker en hart- en vaatziekten.”

Ik vond nog een stip op de horizon: regeneratieve boerderijen doen het op het gebied van dierenwelzijn ook beter. Bij KipEigen lopen alleen dubbeldoelkippen rond. Dat wil zeggen dat ze zowel voor het vlees als voor eieren gehouden worden. Ze leggen minder eieren, waardoor ze meer ‘kip’ kunnen zijn. En de dieren worden ouder. Mannelijke kuikentjes worden niet als baby gedood, maar mogen eerst uitgroeien tot hanen.

Deze varkens van Buitengewone Varkens hebben een beter leven doordat ze in de bossen leven. Daar mogen ze vrij scharrelen.

Het gaat de goede kant op, zie ik als ik de filmpjes en artikelen lees over de nieuwe initiatieven die dierenwelzijn nog verder tillen dan de biologische landbouw. Het is minder slecht…

Maar ik kan niet zeggen dat de dieren het leven hebben geleid dat ze zouden kunnen leven. Ze worden nog steeds gebruikt voor onze doeleinden. Worden gedood omdat wij ze willen eten. Ze zijn nog steeds een productiemiddel voor ons eigen gewin. Ik realiseer me dat – wanneer het op dierlijke producten aankomt – biologisch, en regeneratief zeker, beter is dan intensieve landbouw, maar niet heilig.

vleesongemak

Gezond zonder vleesongemak

Na alles wat ik gehoord, gezien en gelezen heb over dierenleed, lukt het me niet meer. Het lukt me niet meer om vlees uit de supermarkt los te koppelen van de dieren ervoor gedood zijn. Ik zie niet meer een lekker stukje biefstuk of een mals kippendijtje, maar een koe en een kip die gemarteld zijn voor onze menselijke genoegens. Ik zie niet meer een lekker eitje of een heerlijk ronde camembert, maar een kip die door zijn knieën zakt en een mama-koe die huilt. Mijn oogkleppen zijn af. Ik heb mijn vleesongemak in de ogen aan gekeken en de cognitieve dissonantie opgeheven.

En hoe nu verder? Ik vroeg aan een diëtiste en arts of het verstandig is om veganistisch te eten. Zij ziet veel veganisten die bij haar terechtkomen met klachten vanwege een zink- of ijzertekort. “Op een of andere manier kom ik vaak veganisten tegen die leven op brood met pindakaas en havermout. Maar daarmee kom je niet aan al je voedingsstoffen.”

Dus zonder dierlijke producten leven vraagt om een gezond voedingspatroon. Ik struinde het internet af en vond talloze vegan-influencers, zoals Lisa goes Vegan, die vertelde dat het helemaal niet moeilijk is in deze tijd om veganistisch te eten én aan alle eiwitten en vitamines te komen die een mens nodig heeft. B12 supplementen innemen is handig, leerde ik, maar dat krijgen dieren ook extra toegediend. Dus eigenlijk sla je gewoon een stap over. Ik werd gerustgesteld. Veel groente, volkoren granen, linzen, peulvruchten en noten, is het advies. Zoals mijn reformwinkel-moeder al jaren eet dus. Ik kocht een veganistisch kookboek en ging aan de slag.

Een paar dagen terug had ik een ontzettende craving naar eieren. Heel veel. In een dikke laag olie. Het is even wennen om een ander eetpatroon eigen te maken, maar ik ontdekte dat een zelfgemaakte bonen-burger de lading dekte.

Plantaardig eten is zelfs gezonder, blijkt uit onderzoek. “Het eten van dierlijke producten is de nummer één oorzaak van de top drie ziekten waar mensen aan sterven: diabetes type 2, kanker en hart- en vaatziekten,” doet de dierenactivist uit de boeken: “De World Health Organization (WHO) heeft dat al twintig jaar geleden ontdekt, maar het dringt maar heel langzaam door. Voornamelijk omdat er ontzettend veel geld omgaat in de bio-industrie.”

Nobody said it was easy

De dierenactivist vroeg aan het begin van ons gesprek: “Zijn het gemak en je oogkleppen je meer waard dan het leven van dieren?” Het voelde ongemakkelijk, maar ik wist dat ze gelijk had.

“We moeten kijken vanuit het perspectief van slachtoffers. Als jouw keuze slachtoffers maakt, is dat dan wel de keuze die je wilt maken? Naar mijn idee hebben we een morele plicht om te onderzoeken wie we met onze keuzes benadelen. Vanuit de bio-industrie wordt het verborgen gehouden, maar Youtube staat vol met filmpjes en documentaires,” vertelde de dierenactivist.

Wél kijken heeft een prijs. De dierenactivist mist haar oogkleppen soms, want de realisatie wat we dieren aandoen is niet niks. “Het kost echt wat vertrouwen in de mensheid. Maar ik zie het als een Matrix-dilemma. Wil je in ignorance is bliss blijven leven. Of wil je de waarheid weten en keuzes maken waar je zelf achterstaat.”

De rode pil nemen is shockerend, maar de realiteit zien is veel waard. Nu, zonder cognitieve dissonantie, maak ik beslissingen die congruent zijn met wat er voor mij toe doet: bijdrage aan een fijn leven voor mens, dier en natuur.

“Eigenlijk weet ik het wel, maar iemand moet je eraan herinneren hoe de dierenindustrie ook alweer in elkaar zit,” zei mijn vader, de grote vleeseter, toen ik hem alles vertelde wat ik van de dierenactivist had gehoord. Hij herinnerde zich het konijn. Hoe het dier gilde en hoe dat door merg en been ging. “Je hebt gelijk. Ik ga ook meer vegetarisch eten.”

vleesongemak

Nog meer kijk- en leestips…

…voor als je eraan toe bent om je oogkleppen af te doen en je vleesongemak in de ogen aan te kijken:

  • Eerst wat grappigs: Maxim Hartman eet veganistisch met BN’ers in Maxim doet vegan.
  • In de documentaire Vleesverlangen onderzoekt Merijn van de Keuringsdienst van Waarde waarom zij zo’n grote behoefte aan vlees heeft
  • In deze longread lees je over het leven van Anja, Manja en Tanja, drie plofkippen
  • Op de site Forks Over Knives vind je een documentaire over de positieve effecten van een plantaardig dieet en handige tips
  • In dit boek legt onderzoeker Melanie Joy uit waarom we varkens en koeien eten, maar honden niet
  • Met behulp van de organisaties Vegan22 en Veganchallenge kan je een plantaardig dieet vrijblijvend uit proberen
  • De Vegan Starter Kit leert je alles over wat je nodig hebt om dierenleed-vrij door het leven te gaan

Iedere week geïnspireerd worden om een socialer, duurzamer en vitaler Nederland te creëren? Schrijf je in voor onze nieuwsbrief en ontvang gratis ons nieuwste e-magazine. Inspiratie gegarandeerd!