Ik werk dus ik ben. De fabels van 40 uur werken

31 mei 2018 -

Op een schaal van 1 tot 10, hoe erg ben jij toe aan vakantie? Waarschijnlijk kom je dichter bij de 10 in de buurt dan de 1. Gelukkig staat voor de meesten van ons de vakantie voor de deur. Maar heb je je wel eens afgevraagd waarom we het hele jaar door zoveel werken dat we reikhalzend uitkijken naar de vakantie? Voor wie of wat is dat eigenlijk goed?

De 8-urige werkdag en daarmee 40-urige werkweek is een souvenir uit de tijd van de Industriële Revolutie. Het bood de arbeiders bescherming tegen uitbuiting. Tot aan de Industriële Revolutie daalde het aantal uren dat we werkten, maar rondom het begin van de negentiende eeuw steeg deze weer tot ruim boven de 40. Tot Henry Ford zich ermee ging bemoeien en er 40 uur van maakte. Want met ‘maar’ vijf dagen in plaats van zes, en ‘maar’ acht uren in plaats van tien tot zestien hadden ze meer tijd voor ontspanning, slapen en… consumeren.

‘Leisure is an indispensable ingredient in a growing consumer market because working people need to have enough free time to find uses for consumer products, including automobiles.’

Henry Ford (1926)

Het invoeren van de 40-urige werkweek was een aanpak die meneer Ford geen windeieren legde: de raskapitalist werd succesvoller en rijker dan ooit. Bovendien stonden mensen in de rij om een baan in zijn fabriek te bemachtigen, én om een van zijn auto’s te kopen. Maar tijden zijn veranderd en 40 uur per week werken lijkt achterhaald. We weten inmiddels allemaal dat van lang werken de prestaties instorten. Toch is het iets wat we met zijn allen doen. Maar waarom eigenlijk?

Een echt gefundeerd en eenzijdig antwoord hierop is lastig te geven. Tenzij jij ‘we zijn er aan gewend geraakt’ of ‘zo doen we het nou eenmaal’ wél een bevredigend antwoord vindt. De meest voor de hand liggende opties zijn:

  1. We geloven dat een 40-urige werkweek voor de meeste productiviteit zorgt;
  2. We proberen ons geluk te realiseren via werk (en liefde).

MaatschapWij Henry Ford 40-urige werkweek

Fabel: We zijn het productiefst met een 40-urige werkweek

Niets is minder waar. Een 8-urige werkdag is voor iedereen zonde van de tijd en energie, want wij mensen zijn helemaal niet in staat om ons zo lang te focussen. Dat lukt ons maximaal 20 minuten achter elkaar. Uit meerdere onderzoeken blijkt dat wie acht uur op kantoor zit, maar ongeveer drie uur daarvan productief is. De overige tijd spenderen we aan lummelen, social media en dingen doen waarvoor we in onze vrije tijd geen tijd hebben. Of simpelweg wachten tot we naar huis mogen of het eindelijk vrijdag is. De term Thank God It’s Friday bestaat niet voor niets.

Het in balans houden van onze work-life balance is dan ook een behoorlijke uitdaging als we vijf dagen per week negen uur van huis zijn. Want hoe redden we het in godsnaam om én geld te verdienen, én kinderen opvoeden, én voor onszelf, onze ouders en anderen te zorgen, én politiek, sociaal, cultureel en technologisch bij te blijven als we ook nog willen slapen?

Het omhoog moeten (willen) houden van al deze ballen maakt ons leven er niet gemakkelijker op. Psychische en lichamelijke klachten die veroorzaakt worden door die berg hooi op onze vork kunnen zorgen voor een overspannen toestand of zelfs een burn-out. Jaarlijks loopt meer dan een miljoen mensen het risico op een burn-out en andere werkgerelateerde psychische ziektes. Oef. En reken er maar op dat dat je productiviteit niet ten goede komt.

Fabel: We kunnen ons geluk realiseren via ons werk

Maar waarom doen we met z’n allen iets dat ons niet gelukkig maakt? Omdat we niet weten dat dat het doet. The School of Life publiceerde er onlangs een interessant artikel over dat we opnamen in onze nieuwsbrief. Volgens filosoof Alain de Botton proberen we ons geluk te realiseren via de liefde of via ons werk. Maar dat liefdespad is zo hobbelig dat het realiseren van ons geluk via werk ons een zekerder alternatief lijkt.

Menno de Bree, schrijver van het artikel, stelt dat de authenticiteitscultus ons afhankelijk maakt van werk doordat het de belangrijkste sfeer is waarin we ons willen en kunnen ontplooien. Dat we dat zo graag willen komt doordat we als halffabricaat ter wereld komen. In elk van ons moeten enorme hoeveelheden kapitaal, energie en aandacht worden gestopt om er iets van te maken. Er moet een bouwplan zijn. Vroeger geloofden we dat we leefden op aarde omdat God dat wilde. De aarde: het middelpunt van de kosmos. Nu denken de meesten van ons daar anders over en daarmee is ons bouwplan verdwenen.

Er is geen fundament van onze moraal, geen richting, geen bedoeling, geen horizon waarop we kunnen navigeren.

Menno de Bree op The School of Life

Niet alleen moeten we onszelf afbouwen. Het bouwplan daarvoor moeten we ook zelf ontwerpen. En dat doen we vooral op ons werk. Het is de plek waar we leren, groeien en ontplooien en waar we het grootste en meest productieve (dat laatste is discutabel) deel van onze dag doorbrengen. Het is dan ook niet gek dat het nogal een impact op ons heeft als we falen op ons werk. Want we falen daarmee niet alleen als werknemer of als collega, maar doordat ons bouwplan instort falen we ook als persoon.

Wie ontslagen wordt of met een burn-out thuiszit, heeft niet alleen een sociaal of economisch, maar ook een existentieel probleem.

Menno de Bree op The School of Life

De kapitalist maakt handig gebruik van deze opvattingen over werk. Het zorgt immers voor intrinsieke motivatie bij werknemer. Die willen zélf graag dat hun bouwplan slaagt, ook al gaat dat ten koste van alles. En dan gaan we ons op het gladde ijs begeven waar die miljoen mensen die richting een burn-out stevenen op glibberen.

Het walhalla van minder werken

Voornamelijk in Zweden zijn ze druk aan het experimenten met een 5- of 6-urige werkdag. Het resultaat van zo’n experiment was minder ziektemeldigen, minder stress en een veel hogere productiviteit. Louter positief waren de resultaten echter niet, dus de Zweden blijven er enthousiast op door experimenteren.

Maakt minder werken ons leven beter? Het zou zomaar kunnen. Want uit onderzoek blijkt niet alleen dat de meesten van ons zowat de helft van onze ‘werkdag’ niet productief zijn (je kunt het ook zien als dat je voor de helft van de dag betaald wordt voor niets doen), minder werken heeft ook behoorlijk wat voordelen.

In de breedste zin kun je stellen dat mensen die minder werken gelukkiger en gezonder zijn. Dit zijn de verschillende redenen daarvoor:

  • Mensen die minder werken hebben meer vrijheid. En daardoor tijd voor hobby’s, of om voor anderen te zorgen;
  • Uitgeruste mensen die goed in hun vel zitten maken tot wel vijftig procent minder fouten;
  • Mensen die minder werken komen minder vaak uitgeput thuis van werk en áls dat gebeurt hebben ze tijd om op te laden;
  • Mensen die minder werken zijn psychisch en lichamelijk gezonder. Ze zijn minder vaak ziek en ervaren minder vaak stress;
  • Gevarieerde dagen waarin iemand niet alleen werkt maar ook sport, zorgt, en/of vrienden ziet maken je brein rijker (o.a. creatiever). Hoe afwisselender je dag, hoe meer hersenfuncties er worden geactiveerd. Wat we voor die afwisseling nodig hebben? Tijd.
  • Mensen die minder werken hebben tijd om zich buiten het werk om te ontplooien (en trappen daardoor niet in de falende bouwplan val);
  • Mensen die minder werken hebben minder vaak last van slaaptekort.

Minder werken is de oplossing voor … bijna alles?

Iemand evenveel betalen voor minder arbeidsuren, het klinkt tegenstrijdig maar in de praktijk valt dat wel mee. Als je nagaat dat je in de helft van de tijd hetzelfde werk gedaan krijgt, én mensen gelukkiger en gezonder worden als ze die overige uren ergens anders aan kunnen besteden (en daarmee van grotere ‘waarde’ zijn), dan lijkt het een win-win voor werkgever en werknemer. Trekken we het breder en kijken we naar de kosten die veel werken met zich meebrengt (werkgerelateerde stress kost de samenleving jaarlijks naar schatting 6 miljard euro) dan zou de 5- of 6-urige werkweek ook voor Nederland een interessant experiment zijn. In het boek Gratis geld voor iedereen stelt Correspondent Rutger Bregman zelfs dat minder werken de oplossing is voor stress, klimaatverandering, ongelukken, werkloosheid, emancipatie van vrouwen, vergrijzing en ongelijkheid.

Nu zullen maar weinig mensen vandaag nog naar hun werkgever rennen om te vragen om een verkorting van de werkweek. Want de grap is dat mensen die lang en hard werken een goede reputatie hebben. “Werknemers die meer uren draaien, worden meer gewaardeerd door hun baas en hebben meer kans op promotie”, stelt Kilian Wawoe, organisatiepsycholoog aan de Vrije Universiteit in Amsterdam in de Volkskrant). Als je een carrièretijger bent is dit vaak ook de enige reden om veel te werken.

Toch kun je zelf het heft in handen nemen. Zo doe je dat:

  • Ga na wat jouw persoonlijke dag/nacht ritme is. Passen jouw werktijden daarbij? Als je deze aan kunt passen, doe dat! Waarom moet je om half negen op kantoor zijn als je pas vanaf 10 uur echt wakker bent?
  • Neem je vakantiedagen op, allemaal en ieder jaar;
  • Neem pauzes en stop met werken als het even niet lukt, verrijk je brein door een wandeling;
  • Is het voor jou haalbaar om 6 uur per dag te werken? Waarom zou je het dan niet eens uitproberen?
  • Ben je eigen baas, dan weet je wat je te doen staat: Doei 40-urige werkweek!
  • Ben je werkgever? Ook dan is een experiment natuurlijk een no-brainer.

Zin om er verder in te duiken? In deze video neemt Rutger Bregman je mee naar de 24-urige werkweek.

Tekst door: Marije Remmelink