Welkom op het snelst groeiende inspiratieplatform voor een socialer en duurzamer Nederland

Bnp, weg ermee. De shift van welvaart naar welzijn vraagt om een nieuw meetinstrument

9 juli 2020 -

Hoe meer auto-ongelukken, bosbranden, diabetespatiënten en bomaanslagen er zijn en hoe meer luchtvervuiling we meten, hoe meer ons bnp stijgt. Zo lang we vasthouden aan dit meetinstrument, zullen politici blijven sturen op een destructieve bnp-groeiende koers. Het is tijd voor een nieuwe liniaal.

Een korte opfriscursus: Het bruto nationaal product (bnp) is de totale toegevoegde waarde van alle goederen en diensten die in een bepaalde periode (meestal een jaar) door een bepaald land wordt geproduceerd. Het bnp geeft de economische welvaart van een land weer. Op de landenlijst staan bovenaan de (1) Verenigde Staten, (2) China en (3) Japan. Onderaan staan (173) Tonga, (174) Sao Tomé en (175) Principe en Kiribati. Nederland ‘bemachtigt’ een 18e plaats.

Eenzijdig meetinstrument

Er zijn weinig cijfers die wereldwijd door zoveel mensen worden gebruikt en waar we zoveel van denken af te kunnen leiden. Toch is het bnp maar een heel eenzijdig meetinstrument. Het geeft namelijk niks anders weer dan de economische activiteit. Daarover zei senator Robert Kennedy in 1968 al het volgende:

“Het bruto binnenlands product omvat luchtvervuiling en reclame voor sigaretten en de ambulances die op de snelwegen verkeersslachtoffers weghalen. Het rekent de speciale sloten voor onze deuren mee en ook de gevangenissen voor de mensen die ze stukmaken. Het bruto binnenlands product omvat de vernietiging van de cederwouden en het verlies van natuurlijke schoonheid (…). Het neemt toe met de productie van napalm en raketten en kernkoppen. Maar het houdt geen rekening met de gezondheid van onze gezinnen, de kwaliteit van het onderwijs of het genoegen dat we aan spelen beleven. (…) Het telt niet de schoonheid van onze poëzie mee of de kracht van onze huwelijken, noch de intelligentie van het publieke debat of de integriteit van ambtenaren (…). Het meet kortom alles, behalve dat wat het leven de moeite waard maakt.”

Welvaart versus welzijn

Hoewel het handig is om een dergelijk meetinstrument te hebben, is het onverstandig om het als dé maatstaf van ‘hoe goed een land het doet’ te gebruiken. Want sommige dingen zijn heel gunstig voor de economie van een land – en dus voor dit cijfer, maar helemaal niet voor het welzijn van de staatsburgers ervan. Zo heeft de VS een hoog bnp omdat ze er schrikbarend weinig vakantiedagen hebben. Wat we ook zien is dat economische groei vaak ten koste gaat van de planeet, kijk maar naar grote issues als klimaatverandering en verlies van biodiversiteit. Of als we minder investeren in de zorg bevorderen we economische groei, maar gaat ons nationale welzijn er op achteruit.

 

“De held van het bbp is een gokverslaafde kankerpatiënt die net is beroofd, door een dure scheiding gaat en volledig op hol slaat tijdens de zomersolden. Heel wat activiteiten voegen geen waarde, maar vetzucht toe aan de samenleving”

Rutger Bregman

Kortom: belangrijke zaken als het milieu, sociale aspecten, ongelijkheid of kwaliteit van leven worden niet meegenomen in het bnp maar zijn wel degelijk onmisbaar om te meten hoe goed het gaat met een land. We moeten daarom niet blijven streven naar een steeds hoger bnp en eindeloze economische groei, zeggen ook betekeniseconomie-expert Kees Klomp en Hans Stegeman Triodos Investment Management. Want: “We zijn er in het Westen misschien welvarender door geworden, maar de negatieve gevolgen worden steeds zichtbaarder”, aldus Hans. En: “Vandaag de dag kun je stellen dat welzijn ten koste gaat van welvaart. Een land is dan overontwikkeld”, legt Kees uit. En het moge inmiddels duidelijk zijn: met onze bnp-fetish lossen we problemen als klimaatverandering niet op, zegt ook econoom en nobelprijswinnaar Joseph Stiglitz.

Daarom moet er in plaats van, of ten minste naast het bnp een ander meetinstrument komen.

Indicatoren voor welzijn en geluk

Koning Jigme Singye Wangchuk van Bhutan verklaarde al in 1972 niet meer te geloven in het bnp. Het bruto nationaal geluk was volgens hem belangrijker. Sindsdien staat het bng in de Bhutaanse grondwet omschreven als centraal speerpunt van het regeringsbeleid. De pijlers ervan zijn bevordering van billijke en duurzame sociaaleconomische ontwikkeling, behoud en bevordering van culturele waarden, behoud van het natuurlijke milieu en goed bestuur van ondernemingen.

De filosofie van de koning leidde in 2012 tot het World Happiness Report van de VN. Aan de hand van zes variabelen (een lange levensverwachting, voldoende sociale ondersteuning, onderlinge vrijgevigheid, vrijheid in het maken van levenskeuzes, weinig corruptie en een hoog bruto binnenlands product) krijgt een land een rapportcijfer tussen 1 (slecht) en 10 (goed).

Bruto nationaal geluk

In dit rapport staan de o-zo-welvarende Verenigde Staten op een 18e plaats. Het land dat het op bnp-niveau uitstekend doet, wordt geplaagd door verslavingen, depressies, zelfmoordneigingen en zelfbeschadiging. In de top 3 staan respectievelijk Finland, Denemarken en Zwitserland. Nederland staat op nummer 6. Het minst gelukkig zijn de inwoners van Zimbabwe, Zuid-Soedan en Afghanistan.

Welzijn boven welvaart wereldwijd

Onlangs werd in Groot Brittannië een onderzoek gedaan door lobbygroep Positive Money. Daaruit bleek dat een overheid die sociale indicatoren gebruikt om het succes van het land aan te tonen, in plaats van de totale geldwaarde van goederen en diensten, wat betreft de Britten een go heeft. In Nieuw-Zeeland zijn ze al een stap verder. Daar presenteerde de regering in 2019 een begroting gebaseerd op welzijn in plaats van op groei. Ook Nederland maakt gebruik van de Monitor Brede Welvaart waarmee zowel de economische als de ecologische en sociaal-maatschappelijke aspecten van welvaart worden gemeten en de Sustainable Development Goals krijgen een steeds grotere rol. En sinds covid-19 groeit ook de aandacht voor Kate Raworth’s donuteconomie.

Zijn we dan eindelijk op het kantelpunt beland waarin we welzijn verkiezen boven welvaart? Waarin we werken met een nieuw scorebord voor de samenleving? Als het aan ons ligt wel. Het begin is er.

Dit kun jij doen:

Iedere week een flinke dosis positiviteit en blikverruimende kennis in je mailbox? Schrijf je in voor onze nieuwsbrief en ontvang gratis ons nieuwste e-magazine. Inspiratie gegarandeerd.

Tekst door: Marije Remmelink

REAGEER