Welkom op het snelst groeiende inspiratieplatform voor een socialer en duurzamer Nederland

Ons voedselsysteem zit vol fouten. Dit zijn de oplossingen

29 april 2020 -

Een miljard kilo frietaardappelen die ineens ‘over’ is, gewassen die door de afwezigheid van gastarbeiders niet geoogst kunnen worden en internationale voedselketens waarvan we nu pas merken hoe lang ze eigenlijk zijn; het coronavirus legde dit voorjaar de ene na de andere systeemfout in ons voedselsysteem bloot. Hoe kunnen we de crisis aangrijpen om het roer volledig om te gooien?

Door de afwezigheid van evenementen, het sluiten van de horeca en een gebrek aan seizoensarbeiders ging er tijdens de eerste golf van het coronavirus enorm veel voedsel verloren. Zo was er een overschot van een miljard kilo frietaardappelen, wachtten er in Spanje hele velden aardbeien tevergeefs om geplukt te worden en werden kalfjes ineens ouder dan de bedoeling was.

Voedselverspilling drukt echter niet alleen in tijden van corona zwaar op de aarde. Normaliter wordt een derde van al het voedsel wereldwijd verspild. In Nederland komt dat neer op zo’n 2 miljard kilo per jaar, oftewel 47 kilo per persoon. Ook bij telers en boeren gaat een gigantische hoeveelheid verloren, onder andere omdat Europese wetgeving en supermarkten bizar hoge eisen stellen aan het uiterlijk van voedsel. Zo komen courgettes die nét te klein zijn of dubbele kiwi’s de meeste winkels niet in.

Meer aan de hand in voedselland

Maar voedselverspilling is niet de enige fout in ons voedselsysteem die tijdens de pandemie boven komt drijven. Doordat er overal schakels ‘uitvallen’, beseffen we hoe complex en kwetsbaar onze voedselketens eigenlijk zijn. Bovendien zorgt het huidige systeem van monoculturen en bio-industrie voor extreme uitputting van natuurlijke ecosystemen. En precies die uitputting heeft ervoor gezorgd dat het coronavirus in de eerste plaats heeft kunnen overspringen van dier op mens, met alle gevolgen van dien.

Kansen

Dat steeds meer mensen zich op dit bewust worden van de problemen binnen ons voedselsysteem, biedt volgens Chantal Engelen van Kromkommer reden tot hoop. “Je ziet dat consumenten weer waardering krijgen voor vers, gezond en lokaal eten. En doordat mensen supermarkten liever vermijden, gaan ze op zoek naar alternatieve kanalen. Ze komen bij boeren, streekboxen en lokale winkels terecht. Deze waren er al, maar nu weet ineens een veel grotere groep mensen ze te vinden.” Van de mensen meer lokaal zijn gaan kopen, zegt bovendien 85 procent dit te willen blijven doen, ook na de crisis.

Maurits Groen van Kipster ziet ook allerlei positieve ontwikkelingen ontstaan. “Kortere ketens zodat de boer een eerlijke boterham kan verdienen maar de consument niet duurder uit is, een grotere vraag naar verse en seizoensgebonden streekproducten en het besef hoe belangrijk een duurzaam voedselsysteem eigenlijk is: wat mij betreft nemen we het allemaal mee uit deze crisis.”

Tijd voor verandering

Het voedselsysteem van de toekomst is dus gezond, rechtvaardig, lokaal, regeneratief en vrij van verspilling. Maar hoe komen we daar? Mede door de volgende vijf transities, inclusief tips om zelf bij te dragen.

1) Verklein de afstand van grond tot mond

De overstap maken van lange naar korte voedselketens heeft ontzettend veel voordelen. Zo verklein je het aantal voedselkilometers en zorg je ervoor dat mensen meer seizoensgebonden gaan eten. Bovendien zorgt het wegvallen van kostbare tussenschakels ervoor dat boeren een eerlijke boterham kunnen verdienen zónder dat de consument meer hoeft te betalen. Ook komen mensen door lokaal boodschappen te doen weer in verbinding met wat er op hun bord ligt.

Een lokaal voedselsysteem ondersteunen? Dat kan zo:

  • Doe je boodschappen bij de boer zelf of ga naar een boerenmarkt bij jou in de buurt.
  • Bestel een boodschappenpakket met producten die rechtstreeks van de boer komen, bijvoorbeeld via Boerschappen of Rechtstreex.
  • Haal je brood, kaas, bier, melk, olijven, wijn, hummus, noten, vleeswaren en andere lekkernijen voortaan bij lokale producenten. Wil je de deur liever niet uit? Bestel dan een pakket via Support Your Locals.

2) Van destructief naar regeneratief

Wist je dat regeneratieve boerderijen biodiversiteit vergroten, vruchtbare bodemgrond creëren en CO2 opvangen in plaats van uitstoten? Bovendien maken boerderijen die samenwerken met de natuur géén gebruik van chemische bestrijdingsmiddelen en kunstmest, hetgeen onder andere vervuiling van het grondwater voorkomt. Genoeg reden dus om de stap van destructief naar regeneratief voor eens en voor altijd te maken.

Meebouwen aan een herstellend voedselsysteem?

  • Vul je koelkast voortaan met voedsel van een biologische, biodynamische of regeneratieve boerderij zoals Bodemzicht.
  • Verdiep je in agro-forestry, een techniek waarbij voedsel verbouwt wordt terwijl de Aarde herstelt.
  • Wel naar de supermarkt? Daag jezelf uit om zoveel mogelijk biologische producten in je karretje te gooien. Want als je naar de maatschappelijke kosten van eten kijkt, kom je er al snel achter dat biologisch niet te duur, maar regulier véél te goedkoop is.

3) Maak voedselproductie van ons allemaal

Op dit moment zijn de meeste mensen binnen het voedselsysteem niet meer dan een wandelende portemonnee. Hierdoor zijn we afhankelijk van grote producenten en supermarkten. Bovendien hebben we weinig zicht op hoe ons voedsel geproduceerd wordt, en wat de gevolgen daarvan zijn voor mens, dier en natuur. Door een actieve rol aan te nemen, kunnen we de band met ons eten herstellen en tegelijkertijd een transparant systeem creëren dat rechtvaardig is voor alle betrokkenen.

Klinkt goed? Zo help je mee:

  • Word lid van een voedselcoöperatie of een initiatief zoals Herenboeren en run samen met anderen je eigen boerderij.
  • Doe je boodschappen bij een coöperatieve supermarkt zoals Gedeelde Weelde in Maastricht of De Nieuwe Graanschuur in Amersfoort.
  • Je eigen eten leren verbouwen? Start een moestuin of sluit je aan bij een permacultuur project.
  • Kies voor producten die eerlijk en transparant zijn. Want een voedselsysteem waar de helft van de boeren met honger naar bed gaat zou niet mogen bestaan.

4) Van voedselverspilling naar écht circulair

Een circulaire wereld waarin veilig en gezond eten niet langer verloren gaat, reststromen op een creatieve manier worden hergebruikt en kringlopen gesloten worden: dáár moeten we naartoe. En alhoewel we hiervoor overheden, boeren, telers, restaurants en supermarkten nodig hebben, kun jij als consument ook een heleboel doen:

5) Je bent wat je eet

Door verstedelijking en onze drukke levens zijn we ver verwijderd geraakt van ons voedsel. We kiezen hierdoor vaker voor snel en makkelijk, in plaats van vers en gezond. Veel welvaartsziektes als hart- en vaatziektes, een hoog cholesterol, diabetes type 2 en zelfs bepaalde kankersoorten zijn terug te leiden naar deze slechte levensstijl. Je bent namelijk letterlijk wat je eet. Worden we eenmaal ziek, dan grijpen we massaal naar de medicijnen. Terwijl veel ziektes en symptomen ook behandeld kunnen worden met goede voeding. Kortom: hoog tijd om de overstap te maken van bewerkt en ongezond voedsel naar vers en gezond, zowel op collectief als individueel niveau.

Dit kun jij vanuit je eigen keuken doen:

  • Kies voor onbewerkt en vers voedsel. Zin in koekjes? Bak erop los. Zo weet je zeker dat je ongemerkt niet allerlei suikers, vetten en andere troep binnenkrijgt. Bovendien bespaar je geld door meer zelf te maken. Geld dat je weer kunt uitgeven aan…
  • …biologische boodschappen! Groenten en fruit halen voedingsstoffen uit de bodem waarop het groeit. Door wisselteelt zijn biologische gronden rijker aan voedingsstoffen, vitaminen en mineralen. Bovendien worden er geen pesticiden gebruikt, hetgeen ook allerlei voordelen voor je gezondheid heeft. Doen dus!
  • Over het algemeen eten we met z’n allen veel te veel dierlijke producten. Door vaker plantaardig te koken, help je niet alleen de planeet en de dieren, maar ook jezelf een stap vooruit

Wat zijn jouw tips om bij te dragen aan het voedselsysteem van de toekomst? Laat het ons weten via Facebook, Twitter, LinkedIn of Instagram.

Iedere week een flinke dosis positiviteit en blikverruimende kennis in je mailbox? Schrijf je in voor onze nieuwsbrief en ontvang gratis ons nieuwste e-magazine. Inspiratie gegarandeerd.

Tekst door: Nadine Maarhuis

REAGEER