Hoe maak je van je alternatieve woondroom realiteit? In gesprek met drie woonpioniers

Wonen in harmonie met de Aarde, eten uit je eigen voedselbos, samen met anderen een gemeenschap vormen en écht leren luisteren naar je hart: steeds meer mensen verlangen ernaar. Maar hoe maak je van je ‘alternatieve’ woondroom realiteit? Drie woonpioniers, die op dit moment middenin de uitvoering van hun plannen zitten, vertellen hun verhaal.

“We hebben onszelf heel vaak afgevraagd: ‘Gaan we de eindstreep wel halen?’ We moesten over zoveel hordes heen. Als je dan eindelijk op de kavel staat om de eerste paal erin te slaan is dat onvergetelijk.”

Vier jaar geleden droomde duurzaamheidsadviseur Just Dengerink samen met zijn vrienden van een leven in een ecologische en betaalbare woongemeenschap in Amsterdam. Inmiddels is de bouw van groene en sociale wooncoöperatie De Warren een feit. Nog ruim een jaar, en dan kunnen de duurzame, sociale en culturele ondernemers de 36 woningen in het bijzondere pand op IJburg betrekken.

De Warren

Dit is hoe De Warren eruit komt te zien. Foto door: Natrufied Architecture

Delen maakt betaalbaar

“Een derde van alle ruimte wordt gemeenschappelijk. Er komt een muziekstudio, theaterruimte, atelier, washok, dakterras en verschillende keukens en werkruimtes”, vertelt Just. “De appartementen zelf zijn niet extreem groot, maar doordat we zoveel ruimte delen hoeft dat ook niet.” Alle woningen in de Warren zijn huurwoningen, die de bewoners van de wooncoöperatie huren. Voor zo’n 500 euro heb je een kamer, studio’s zijn er vanaf 800 euro en de ruimste gezinsappartementen kosten 1100 euro per maand. Just: “Voor Amsterdamse begrippen is dat écht betaalbaar. Omdat we het gebouw zelf laten bouwen, zit er geen projectontwikkelaar tussen. We hoeven dus geen winst te maken, we willen alleen maar dat het plaatje zichzelf uiteindelijk rond rekent. Zodat ook mensen met een kleine tot middelgrote portemonnee – zoals leraren en mensen in de culturele sector – in de stad kunnen blijven wonen.”

Wonen in harmonie met de Aarde

Naast betaalbaar en sociaal is het ontwerp van De Warren ook klimaatadaptief, circulair, energiepositief, goed voor biodiversiteit en regenbestendig. Just: “Zo wordt de groene buitengevel gemaakt van 121 hergebruikte meerpalen die we van de verbrandingsoven hebben gered. De zomerse warmte slaan we op in heipalen, zodat we die ’s winters kunnen gebruiken. En overal komen groene plekjes voor andere dieren, zoals vleermuizen en bijen.”

Just verwacht dat het gemeenschappelijke ook aan het duurzame zal bijdragen: “Als je besluit om een maand lang met z’n allen veganistisch te koken is dat altijd makkelijker dan in je eentje. En de transitie van kopen en bezitten naar delen en gebruiken is in een gemeenschap ook een stuk eenvoudiger.”

alternatief wonen De Warren

De toekomstige bewoners van De Warren. Foto door: Winona Boomkens

Lange adem

“De gemeente had een tender (een soort wedstrijd) uitgeschreven voor een kavel die ze gesubsidieerd wilde aanbieden aan een wooncoöperatie”, vertelt Just. “Toen hebben we in hele korte tijd een plan van aanpak en business case geschreven.” Juist doordat de groep woonpioniers groot durfde te dromen en van De Warren een wooncoöperatie wilde maken die bewijst dat wonen in de stad compleet anders kan, heeft de groep de tender uiteindelijk gewonnen.

“De plek was daarmee binnen, maar we waren er nog lang niet”, aldus Just. “Om de hypotheek voor de kavel en de bouw te krijgen, moesten we een aannemerscontract hebben. Maar om dat contract binnen te slepen heb je een uitgewerkt ontwerp nodig. En daarmee voorfinanciering voor een architectenbureau, juridische specialisten en duurzaamheidsadviseurs. We wisten soms oprecht niet of we financieel wel uit zouden komen, terwijl we al middenin het proces zaten. Dat waren enorm stressvolle momenten waar we elkaar als groep doorheen hebben gesleept. Maar uiteindelijk is het ons dankzij een aantal subsidies en een crowdlending (een soort crowdfunding maar dan met leningen) – waarmee we 350.000 euro hebben opgehaald – gelukt.”

Tiny houses in het groen

Hoe belangrijk een sterke groep is om je woondroom te realiseren weet Ingrid van Elderen als geen ander. Over een paar maanden betrekt zij haar tiny house op Olstergaard, een nieuwe ecologische wijk in Overijssel waar biodiversiteit en gezondheid voorop staan. “Van milieuvergunningen en bouwbesluiten tot energieprestatie-eisen: je kunt het zo gek niet bedenken of je loopt er tegenaan. Maar omdat iedereen een andere expertise en achtergrond heeft, is er altijd wel iemand met een creatieve oplossing.”

Sinds haar negende jaar droomt Ingrid al van een klein huisje in het groen. Toen ze twee jaar geleden in de Facebookgroep van Tiny House Nederland een oproep zag voor een natuurinclusieve wijk met kavels voor tiny houses twijfelde ze geen moment. “De gemeente had zelf het plan opgevat om op deze plek een ecologische wijk te bouwen. Toen we daar lucht van kregen zijn we met een groepje geïnteresseerden met de gemeente in gesprek gegaan om een plan te maken. Wat zijn de behoeftes van de potentiële toekomstige bewoners? Ben je bijvoorbeeld bereid om een composttoilet te gebruiken? En wil je off grid wonen? Op basis hiervan hebben we vier deelgebieden ontworpen, die qua duurzaamheid steeds een stapje verder gaan. In het meest toegankelijke deel komen ruimere woningen met een aansluiting op nutsvoorzieningen, maar er komt ook een volledig ecologisch deel voor tiny houses. De bewoners kopen hun eigen kavel en twintig procent wordt sociale huur.”

alternatief wonen Olstergaard

De ecologische wijk Olstergaard in vogelvlucht. Foto door: SVP Architectuur en Stedenbouw

Groene hart

Een fruitboomgaard, inheemse beplanting, tuinen die zijn ontworpen op basis van permacultuur-principes, composttoiletten, helofytenfilters die afvalwater op een natuurlijke manier zuiveren, bessen voor vogels en bloemen voor bijen: in het tiny house gedeelte kunnen Ingrid, Marjolein Jonker (die ook in Olstergaard gaat wonen) en de andere bewoners hun groene hart ophalen. Ingrid: “Natuurlijk wil niet iedereen in een tiny house wonen en hebben sommige mensen het liefst een betegelde tuin. Tegelijkertijd willen steeds meer mensen wél in harmonie met de natuur wonen, en zien dat niet als offer, maar als rijkdom. Ik denk dat we deze mensen het vertrouwen moeten geven om hun woondroom uit te laten komen, juist ook in gebieden die nu niet als woongebied zijn aangemerkt zoals weilanden en akkerbouwgronden. Dan kunnen we én biodiversiteit op landbouwgrond enorm laten toenemen én groen wonen betaalbaar en toegankelijk maken.”

Zelfvoorzienende woongemeenschap

Leven naar de waarden die je hebt: dat is ook precies waar circulair ondernemer en woonpionier Anja Cheriakova naar verlangt. “Je wordt geboren en wordt vrijwel meteen in een soort keurslijf gedrukt om je op een bepaalde manier te gedragen en bepaalde waarden en behoeften te hebben. De laatste jaren ben ik steeds dieper naar binnen gaan kijken en heb ik mezelf afgevraagd: is wat ik voel en denk écht waar? Of ben ik geconditioneerd om iets te doen omdat het me meer geeft van iets dat uiteindelijk alleen maar leidt tot een verlangen naar nóg meer?” Tijdens dit proces ontdekte Anja dat de angsten die haar jarenlang hebben tegengehouden om op een andere manier te gaan wonen niet echt haar angsten zijn, maar die van het kapitalistische systeem dat tegen alle principes van de Aarde ingaat. “Ik heb niet steeds meer spullen, schijnzekerheid en welvaart nodig. Waar ik écht naar verlang is verbinding met de natuur, ons voedsel en elkaar.”

“Het wordt een plek die niet draait om luxe, maar om simpel en zelfvoorzienend leven, verbinding, liefde en vrijheid” – Anja Cheriakova

En dus besloot Anja het roer volledig om te gooien. Samen met haar man kocht ze onlangs een oude hoeve in Zuid-Limburg, om daar op 5,5 hectaren land een spirituele en ecologische woongemeenschap te starten. “Het is een gigantisch heuvelachtig terrein met verschillende panden en een oude watertoren aan de rand van een bos. We willen er samen met dertig tot veertig andere mensen een klein dorp van maken, inclusief een miniklooster en retraitecentrum waar je tot jezelf kunt komen, een plek waar levenskunstenaars kunnen verblijven en vijf hectaren voedselbos. De panden gaan we restaureren met natuurlijke materialen zoals leem en stro. Het wordt een plek die niet draait om luxe, maar om simpel en zelfvoorzienend leven, verbinding, liefde en vrijheid. Allemaal dingen waarvan ik vijf jaar geleden had gezegd: ‘Wat een hippie-gedoe.’ Maar inmiddels weet ik dat dit is hoe ik wens te leven. En ook wat ik voor de wereld wens: ruimte om de relatie met onszelf en de natuur opnieuw uit te vinden.”

alternatief wonen Imstenrade

Dit is hoe Imstenrade er nu uitziet. Foto door: Anja Cheriakova

Waar de plek voor zowel De Warren als Olstergaard door de gemeente is aangewezen, hebben Anja en haar man de hoeve via Funda gevonden. “We hebben eerst op twee andere plekken geprobeerd om een stuk land te kopen, maar daar ging de gemeente niet mee in ons plan om een voedselbos te creëren en gemeenschappelijk te wonen. Gelukkig hadden we in de koopvoorwaarden laten opnemen dat de koop alleen zou doorgaan als de gemeente ons plan zou goedkeuren, en dat gebeurde in Zuid-Limburg voor het eerst.”

Eigenaarschap

Komende zomer staat Imstenrade – de voorlopige naam van de woongemeenschap – in het teken van de eerste verbouwingen én het zoeken van gelijkgestemden. “Mijn man en ik zijn dit avontuur begonnen, maar de komende jaren willen we de gemeenschap laten groeien. Het idee is dat anderen hier een huis kunnen kopen of huren. Ook willen we onderzoeken hoe we het eigenaarschap decentraal kunnen maken, zodat het niet alleen bij ons ligt, maar we met alle bewoners gezamenlijk eigenaar zijn van de gemeenschap.”

“Eigenlijk zouden we dat op de woningmarkt ook moeten doen”, gaat Anja verder. “We worden nu massaal in slaap gesust in ons eigen flatje, terwijl je als medebeheerder van een geheel ervaart hoe het is om bij te dragen aan iets dat groter is dan jijzelf. Dat is hoe echte verandering begint.”

Tips om je alternatieve woondroom te verwezenlijken

Heb je zelf de droom om op een compleet andere manier te wonen? “Verenig je met gelijkgestemden en zorg dat je op één lijn zit”, aldus Just van De Warren. Want: “Alleen met een sterke gedeelde visie lukt het je om de hobbels die je tegenkomt te nemen en keer op keer samen voor je woondroom te gaan staan.” En laat je vooral niet ontmoedigen door de omvang van het project, voegt Ingrid van Olstergaard toe. “Het enige wat je hoeft te doen is de eerste stap zetten. En dan nog één. En nog één. Dus maak een plan en begin. Ga bijvoorbeeld met je gemeente in gesprek en kijk of en hoe ze jouw woondroom kunnen faciliteren.”

Voel je je toch nog enigszins geblokkeerd om in actie te komen? “Duik dan diep naar binnen en vraag jezelf af: waar zitten mijn angsten om dit project op te starten en wat heb ik als persoon nodig om ervoor te gaan?”, adviseert Anja. “Het loslaten van twijfels en verwachtingen die je tegenhouden is misschien wel het moeilijkste dat er is. Maar zodra dat lukt, komt je droom ineens veel dichterbij.”

Op zoek naar meer inspiratie over alternatief wonen? Bekijk het videoportret van tiny house pionier Marjolein Jonker. En schrijf je in voor onze wekelijkse nieuwsbrief, dan mis je niks!

Header afbeelding door: Natrufied Architecture