Welkom op het snelst groeiende inspiratieplatform voor een socialer en duurzamer Nederland

‘Grond is van iedereen.’ Een simpele gedachte, een wereld van verschil

27 februari 2020 -

Vrijwel alle grond is in bezit van privépersonen, bedrijven of overheden en wordt via de markt verhandeld. Maar wat zou er gebeuren als alle vierkante meters weer in handen van gemeenschappen zouden komen? Volgens Damaris Matthijsen is het dé manier om de kloof tussen arm en rijk te dichten en de aarde leefbaar te houden.

Niet arbeid, maar het bezit van collectieve goederen zoals grond en kapitaal leveren tegenwoordig de snelste groei van vermogen op. Doordat een steeds kleinere groep een steeds groter deel van deze middelen bezit, neemt niet alleen de welvaartskloof rap toe, maar ook het verschil in maatschappelijke invloed. Wie een stuk grond bezit, mag (binnen de gestelde kaders) immers bepalen wat ermee gebeurt.

Doordat grond onderdeel is van het economisch systeem, verhandeld wordt en een speculatieobject is geworden, zetten grondbezitters en speculanten het steeds vaker in om van veel geld nóg meer geld te maken. Hierdoor valt de keuze meestal eerder op een duur appartementencomplex of een snelweg dan op sociale huurwoningen of een regeneratieve boerderij. Die leveren op korte termijn nu eenmaal een stuk minder financieel rendement op.

Grond uit de handel

Volgens Damaris Matthijsen is er maar één oplossing voor dit probleem: grond vrijmaken uit de economie en weer teruggeven aan gemeenschappen. Want grond – zo stelt ze – is net zoals water en frisse lucht een gemeenschappelijk goed waar iedereen toegang tot zou moeten hebben én waar iedereen over zou moeten kunnen meebeslissen. Iedere vierkante meter kunnen we immers maar één keer gebruiken. En wat we met die vierkante meters doen, heeft grote gevolgen voor het type samenleving dat we voor huidige en toekomstige generaties creëren. Damaris: “Daar gaan we met z’n allen over.”

Radicale transformatie

Om een mens- en aarde-waardige maatschappij te creëren die vrij, gelijk en samen is (ook wel de vrij-gelijk-samenleving genoemd), zet Damaris zich met Economy Transformers in voor een radicale herziening van het economische systeem. “Het is onze missie om de productiemiddelen grond, arbeid en kapitaal vrij te maken uit de economie. Zodra grond en kapitaal niet langer ingezet kunnen worden als speculatiemiddel – en de financiële druk er daarmee vanaf is – ontstaat er namelijk weer ruimte voor de vraag: ‘Hoe kunnen we het beste voor dit stukje aarde zorgen en waar hebben we als gemeenschap nu écht behoefte aan?’”

Duurzaamheid als natuurlijke keuze

Dit zorgt er volgens Damaris automatisch voor dat we keuzes gaan maken die verbinding en duurzaamheid bevorderen. “We willen allemaal van betekenis zijn voor de aarde en voor een ander, maar op dit moment staan perverse financiële prikkels dit in de weg. Als je grond niet langer kunt inzetten voor persoonlijk gewin, krijgt het collectieve belang meer ruimte.”

Toewijzingsvraagstuk

Zodra een stuk grond uit de economie is vrijgemaakt en weer in handen is van gemeenschappen, begint het toewijzingsproces. Hoe bepaal je gezamenlijk op een vrije doch gelijke manier wat je vervolgens met dat stuk grond gaat doen? Volgens Damaris is het bewustzijn dat we allemaal mede-eigenaar van de aarde zijn en dat de aarde tegelijkertijd van zichzelf is, daarbij essentieel. “Aan de ene kant moet de aarde in onze materiële behoeftes voorzien: iedereen moet immers verzorgd worden door die ene aarde. We zijn daardoor dus allemaal mede-eigenaar van de planeet. Tegelijkertijd is de aarde van zichzelf en dus van niemand.”

Ondanks dat er allerlei fiscale en juridische haken en ogen aanzitten, is Damaris samen met haar collega’s bij Community Land Trust vastbesloten om ervoor te zorgen dat minstens 10 procent van de Nederlandse grond van de markt gehaald wordt. “Het is dé manier om ervoor te zorgen dat lange termijn duurzaamheid in sociale, ecologische en economische zin centraal komen te staan.”

DeelGenootschap

Organiseren vanuit vertrouwen en liefde vraagt omdenken. Als je grond echt anders in eigenaarschap wilt nemen, zullen ook onze organisatiestructuren moeten veranderen. Damaris heeft daar vanuit Economy Transformers in samenwerking met het Veerhuis het DeelGenootschap voor ontwikkeld. “De huidige juridische structuren zijn doortrokken van angst en controle en worden gedomineerd door een piramidestructuur. Zelfs binnen coöperaties ben je bezig belangen te verenigen en heb je een voorzitter die uiteindelijk het laatste woord heeft”, legt Damaris uit. “Een DeelGenootschap is een volledig platte organisatievorm die gebaseerd is op liefde en vertrouwen: op de principes vrij, gelijk en samen.”

Hoe het werkt:

  1. Aangezien je in Nederland voor een KVK-inschrijving en een rekeningnummer een juridische structuur nodig hebt, is dat bij een DeelGenootschap ook het geval. Deze juridische vorm is de brug naar de bestaande realiteit. Het bestuur van een DeelGenootschap tekent er echter voor dat zij de verantwoordelijkheid (en daarmee ook de aansprakelijkheid en zeggenschap) overdragen aan de deelgenoten én dat ze zich niet zullen bemoeien met de ontwikkeling van het DeelGenootschap.
  2. De structuur van het DeelGenootschap is gebaseerd op een cirkel: aangewezen leiders zijn er niet. Als groep heb je een gedeelde identiteit: dat is het startpunt waar iedereen op aanhaakt. Om ervoor te zorgen dat deze ‘bron’ voor iedereen duidelijk is, organiseren de deelgenoten op terugkerende momenten zogenaamde bron-bijeenkomsten waarin je gezamenlijk teruggaat naar de kern.
  3. Vervolgens mag iedereen op basis van zijn capaciteiten, passies en interesses zelf bepalen wat hij of zij inbrengt. Alle deelgenoten hebben initiatiefrecht op basis van raadpleging. Dit betekent dat als je iets wil ondernemen, je de andere deelgenoten om advies moet vragen, maar dat je altijd het recht behoudt om je idee uit te voeren – ook als de rest van de groep het er niet mee eens is.

Damaris: “De organisatiestructuur van het DeelGenootschap verzorgt het sociale fundament en de gedeelde missie. Vervolgens laat je los wat ieder individu daar precies aan bijdraagt. Hierdoor zullen mensen opstaan, initiatief nemen, zich verbinden en in hun kracht komen.”

Denk en handel vanuit vertrouwen

Volgens Damaris zouden we ons niet alleen binnen organisaties, maar ook in het dagelijkse leven veel meer moeten laten leiden door dit gedachtegoed. “In iedere keuze die je maakt heb je twee opties: of je handelt vanuit angst en controle, of vanuit liefde en vertrouwen. Meer smaken zijn er niet. Elke keer dat we vanuit angst en controle handelen, is het meer van hetzelfde. En meer van hetzelfde is geen oplossing. Als we een wereld willen creëren die recht doet aan mens én planeet, dan moet het fundamenteel over een andere boeg. Daar blijf ik me de rest van mijn leven voor inzetten.”

Meer weten over de missie van Damaris Matthijsen? Bekijk haar videoportret:

Video door: Jeppe van Pruissen & Bart-Jan Prins

Tekst door: Nadine Maarhuis

REAGEER