Welkom op het snelst groeiende inspiratieplatform voor een socialer en duurzamer Nederland

Tegen de stroom in: waarom Li An Phoa uit de rivier wil drinken

3 juli 2019 -

Van chemisch afval en warmtelozingen tot medicijnresten en plastic: overal ter wereld raken onze rivieren steeds meer vervuild. En dat terwijl water de oorsprong is van ons bestaan. Daarom komt ecoloog en avonturier Li An Phoa dagelijks in actie voor deze wonderschone maar tegelijkertijd o zo kwetsbare ecosystemen. Haar doel? Rivieren weer drinkbaar maken.

Op haar vierentwintigste vertrekt Li An naar Canada om in een maand tijd de Rupert-rivier van bron tot zee af te kanoën. Tijdens de tocht hoeft ze haar drinkwater niet één keer te filteren. Met je handen uit de rivier drinken, dat was daar normaal. Li An: “Ik vulde iedere ochtend mijn flessen, maar eigenlijk had dat helemaal niet gehoeven. Als je dorst had, kon je je hoofd gewoon in het water steken.”

Vervuiling

Drie jaar later keert Li An terug naar hetzelfde natuurgebied. Tot haar schrik komt ze erachter dat de rivier sinds haar vertrek sterk vervuild is geraakt. “De bouw van een mega-dam had de concentratie aan vervuiling veranderd en hierdoor had onder andere kwik van de zilvermijnbouw de rivier ondrinkbaar gemaakt”, vertelt Li An. “Vele bewoners van het gebied – wiens families al duizenden jaren in harmonie met hun natuurlijke omgeving leefden – waren in één klap hun belangrijkste bron van leven kwijt.”

“Water is net zo essentieel voor het leven op aarde als de zon. Zonder water kunnen we niet overleven. We zijn water.”

Kwetsbaar

Li An realiseert zich op dat moment dat stroomgebieden van rivieren niet alleen een van de mooiste, maar ook een van de kwetsbaarste ecosystemen zijn. Het vergt immers maar één handeling van één persoon om een rivier te vervuilen, maar we hebben iedereen en alle handelingen nodig om een stroomgebied schoon en gezond te houden.

“Een paar generaties terug waren vrijwel alle rivieren nog drinkbaar. Inmiddels is het een unicum geworden.”

De rivier als spiegel voor de samenleving

Volgens Li An kunnen we veel leren over de gezondheid van een maatschappij door naar de gezondheid van een rivier te kijken. “Van landbouw-pesticiden en metaalresten tot aan nano-plastics, antibiotica en chemische schoonmaakmiddelen: afhankelijk van waar je bent, vind je andere dingen in de rivier terug die iets zeggen over hoe er geleefd wordt door de mensen in het stroomgebied in kwestie.”

Water als bloedband

Om rivieren overal ter wereld weer drinkbaar te maken, startte Li An in 2015 haar initiatief Drinkable Rivers. Sinds vorig jaar loopt ze hele rivieren af, van bron tot zee. En terwijl ze loopt, verbindt en mobiliseert ze mensen die in hetzelfde stroomgebied wonen. Rivier-families, noemt ze hen.

“We zijn gewend om in landsgrenzen te denken, maar de grenzen van het water zijn veel natuurlijker”, legt Li An uit. “Of het nu mensen of insecten zijn: binnen een stroomgebied is alles en iedereen via het water dat we delen met elkaar verbonden. Alles wat bovenstrooms gebeurt, heeft immers invloed op de situatie benedenstrooms.”

Gedeelde verantwoordelijkheid

Om ervoor te zorgen dat zoveel mogelijk verschillende partijen binnen een bepaald stroomgebied betrokken zijn bij het weer gezond maken van de rivier, gaat Li An met allerlei stakeholders in gesprek. Van burgers en boeren tot aan banken, burgemeesters en bestuurders: al lopende maakt ze iedereen onderdeel van dezelfde missie.

Een stromende rivier is een vitale rivier

Zodra iedereen zich achter hetzelfde doel heeft geschaard, is het tijd voor actie. Li An: “Samen met de burgemeester van Charleville-Mézières in Frankrijk zet ik bijvoorbeeld een burgemeestersnetwerk van de Maas op. Hier begint het allemaal bij het weer stromend maken van de rivier. Want als de rivier de zee niet kan bereiken – wat in steeds meer landen het geval is – kunnen vissen niet migreren en droogt de normaal zo vruchtbare bodem rondom de rivier vanwege een gebrek aan tijdelijke overstromingen uit.”

Verbinding met de natuur

De tweede en de derde stap zijn respectievelijk het weer beloopbaar en zwem- en vis-veilig maken van de rivier. “Doordat je langs grote delen van rivieren niet meer kunt wandelen, laat staan kunt zwemmen of vissen, zijn mensen het contact met de rivier kwijtgeraakt”, vertelt Li An. “Als we willen dat rivier-families zich verantwoordelijk gaan voelen voor de gezondheid van een stroomgebied, moeten we dat contact herstellen.”

De vierde en laatste stap is het weer drinkbaar maken van de rivier – iets dat heel wat voeten in de aarde heeft. Volgens Li An gaat het echter vooral om de aantrekkingskracht van de stip op de horizon. “Zodra mensen naar drinkbare rivieren verlangen, zijn ze bereid om stappen te zetten om daar te komen. Want van de manier waarop je voedsel verbouwt tot aan de shampoo die je gebruikt: al deze dagelijkse acties doen ertoe.”

Vitaal water voor een vitaal lijf

Naast de positieve gevolgen voor de biodiversiteit in en rondom een rivier, is het drinkbaar maken van rivieren volgens Li An tevens veel beter voor de gezondheid van de mens. “Er is een groot verschil tussen drinkwater en drinkbare rivieren. Wanneer we water drink-veilig maken, filteren we ongeveer tachtig procent van de vervuiling eruit. Maar tijdens dit proces gaan ook heel veel goede stoffen verloren. Een rivier leeft. Kraanwater doet dat niet of nauwelijks.”

“Na zo’n twee weken uit de Rupert-rivier gedronken en er mee geleefd te hebben, hoefde ik mijn bril niet meer op. Hoe vitaler het water dat je drinkt, hoe vitaler je zelf wordt.”

Een nieuw bbp

Om te voorkomen dat economische belangen de gezondheid van rivieren in gevaar blijven brengen, stelt Li An een wezenlijke omslag in ons denken over maatschappelijk succes voor. “Eigenlijk zou niet het bruto binnenlands product, maar de kwaliteit van het rivierwater de graadmeter voor het welbevinden van een samenleving moeten zijn. Want een schone en gezonde rivier, die vind je alleen daar waar er een balans is, waar de mens in harmonie met haar omgeving samenleeft. ”

Meer weten over Li An Phoa en Drinkable Rivers? Bekijk haar videoportret.

Video door: Jeppe van Pruissen & Rozemarijn Weyers

Zelf in actie komen voor gezondere rivieren? Deel jouw eerste stap via de LevensLijn van Drinkable Rivers!

Tekst door: Nadine Maarhuis

REAGEER