Kansrijk Feijenoord (9): word een optivist!

Vanessa Umboh bouwt samen met bewoners, ondernemers, professionals en organisaties aan Kansrijk Feijenoord: een beweging die vertrekt vanuit de kracht van de gemeenschap. Voor MaatschapWij schrijft zij over systemische verandering, menselijkheid en haar strijd voor een samenleving waarin ieder kind de ruimte krijgt om zijn of haar potentieel te ontwikkelen. Deel 9: word een optivist!

Bijna tien jaar bouw ik aan een droom. Tien jaar waarin veel is bereikt en tien jaar met af en toe veel tegenwind. De drijfveer is echter altijd gelijk gebleven: een diep verlangen kinderen een beter leven te geven.

En ja, ik ben kritisch. Ik spreek me uit, ik neem het op tegen machten en krachten die groter zijn dan ik: systemen, overheden, gemeenten, beleidsmakers, instituties en wetenschappers. Maar bijna niemand vraagt: hoe is dat eigenlijk? Hoe is het om voortdurend op deuren te bonzen voor kinderen die dagelijks niet genoeg te eten hebben? Om steeds maar weer aandacht te vragen voor een fatsoenlijk en zeker bestaan voor ieder mens. Wat een grondrecht is.

Het maakt me kwaad. Al tien jaar. Maar gelukkig verandert er iets. Steeds meer mensen die mij niet serieus namen, willen ineens mijn hand schudden. Dat vertelt me iets. Stug volhouden kan blijkbaar toch een verschil maken.

Verhalen uit de stad
Mijn verhaal, drijfveren en kritische noten staan vanaf 1 oktober vier maanden centraal in de hal van Bibliotheek Rotterdam. Als gastcollectioneur van Verhalen uit de stad mag ik vertellen over mijn weg en over Moeder van 40.000 kinderen, het boek dat over mijn leven is geschreven. Over mijn kritiek op politiek en systemen, maar vooral over bewust leven en hoe we sámen anders kunnen leven.

Daarbij mocht ik twintig boeken kiezen die mij hebben gevormd. Op nummer één staat De Alchemist van Paulo Coelho. Dit boek leerde mij dat ieder mens diep vanbinnen weet naar welk leven hij of zij verlangt. Alleen leren we gaandeweg vooral naar de buitenwereld te luisteren. Naar verwachtingen, zekerheden, angst, status en oordelen. Naar alles wat anderen vinden dat we zouden moeten zijn. Ik heb geprobeerd het tegenovergestelde te doen en heb mijn ogen en oren soms bewust afgewend van de buitenwereld om naar mijn binnenwereld te luisteren. Haar leidend te laten zijn, via die zachte stem van mijn hart.

Dat klinkt romantischer dan het was. Want je hart volgen, is niet hetzelfde als een gemakkelijk leven kiezen. Liefde schreeuwt niet en dwingt niet, maar ze verlangt wel dat we het goede voor elkaar willen, ook wanneer dat iets van onszelf vraagt. Solidariteit dus.

“Liefde dwingt niet, maar verlangt dat we het goede voor elkaar willen”

Je hart volgen vraagt handelen, risico’s nemen, twijfelen en toch doorgaan. Soms doodsbang zijn en tóch ervoor gaan. Opstaan wanneer je valt. Misschien ben ik daarom niet een ander mens geworden, maar steeds meer de mens geworden die ik in essentie altijd al was.

De magie van het leven
Op 1 november 2016 begon ik met twee missies: armoede agenderen – en het liefst verbannen – en de omstandigheden waarin kinderen en hun gezinnen leven verbeteren.

Maar daaronder lag nog iets. Ik wilde mensen eraan herinneren dat we méér zijn dan consumenten, dossiers, BSN-nummers, doelgroepen of radertjes in een systeem. Ieder mens heeft talenten meegekregen. Een hart. Een vuur. Iets waarvoor je van binnenuit wilt leven. Wanneer je dat hart durft te volgen, kan het leven een pad voor je ontvouwen dat je vooraf nooit had kunnen bedenken. Wat zou er gebeuren als veel meer mensen daarnaar zouden luisteren? Is het hart niet óók een moreel kompas?

Die vraag vind ik na tien jaar belangrijker dan ooit. Want kijk om je heen. Mensen maken zich zorgen over wonen, boodschappen, schulden en de toekomst van hun kinderen. Tegelijkertijd vragen we hen begrip te hebben voor systemen die voor velen niet meer werken.

Maar hoeveel kun je van mensen blijven vragen zonder hun een zeker bestaan te bieden? Wat gebeurt er wanneer ouders hun kinderen niet meer fatsoenlijk kunnen voeden? Wanneer bestaansonzekerheid normaal wordt en schulden, eenzaamheid, wantrouwen en frustratie zich opstapelen?

“Wat zou jíj doen als je kinderen honger hadden?”

En vervolgens vertellen we mensen dat ze zich fatsoenlijk moeten gedragen. Maar wat zou jíj doen als je kinderen honger hadden? Zou je blijven hopen dat hun honger verdwijnt? Of zou je doen wat jij noodzakelijk acht? Zou je zelfs stelen om je kinderen te eten te geven?

Wat kunnen we wél doen?
Het is makkelijk om te oordelen wanneer je zelf nooit tot zulke keuzes bent gedwongen. Dit is waar mijn woede vandaan komt. Maar ik weiger cynisch te worden. Woede kan vernietigen, maar ik gebruik haar liever als katalysator. Om systemen kritisch te bevragen en mijzelf daarna twee moeilijkere vragen te stellen: wat dan wél? En: wat kan ik zelf doen?

“Een samenleving bestaat niet uit systemen, maar uit mensen”

Precies daar zit voor mij de hoop. Misschien moeten we ophouden te wachten tot systemen onze samenleving voor ons repareren. Niet omdat alles wat overheid en instituties doen verkeerd is, maar omdat een samenleving niet uit systemen bestaat. Een samenleving bestaat uit mensen. Uit jou en mij. Uit vaders, moeders, buren, ondernemers, kinderen, leraren, ouderen, jongeren, doeners en dromers. Wij zijn de samenleving.

En in Feijenoord proberen we dat al jaren in het klein in praktijk te brengen. Niet wachten tot iemand van bovenaf komt vertellen hoe wij voor elkaar moeten zorgen. Maar mensen mobiliseren, krachten en talenten bundelen en ontdekken wat er gebeurt wanneer een gemeenschap zichzelf serieus neemt, Kansrijk Feijenoord.

Optivist
Voor Optimissie is hier recent een reportage over gemaakt, waarin ik mezelf heb benoemd tot ‘optivist’: iemand die optimisme omzet in activisme. Iemand die hoop actief vormgeeft.

“Een optivist is iemand die hoop actief vormgeeft”

Dat woord past me wel. Want optivisme betekent voor mij niet wegkijken van wat er misgaat. Je kijkt het recht aan. Je wordt er desnoods woest van. En daarna steek je je handen uit de mouwen.

Dat is wat we in Feijenoord doen. In het klein. Met vallen en opstaan. Niet als blauwdruk of hét antwoord op alles. Maar als bewijs dat een ander verhaal kan beginnen zodra mensen samen verantwoordelijkheid nemen.

Misschien wordt het tijd dat we dat op meer plekken doen. Onze kennis, talenten, middelen en liefde in het midden leggen. Lokaal opnieuw leren denken vanuit een wij. Voor elkaar zorgen waar systemen tekortschieten, zonder de overheid te ontslaan van haar verantwoordelijkheid.

“Zelforganisatie betekent beseffen hoeveel kracht er al aanwezig is”

Zelforganisatie betekent niet: zoek het zelf maar uit. Het betekent beseffen hoeveel kracht er al tussen ons aanwezig is.

Visioen
Tien jaar geleden kreeg ik in een droom een visioen mee van wat mogelijk zou kunnen zijn als ik mij daarvoor zou inzetten. De droom was veel te groot. Dus begon ik met één stap. Moed tonen en lopen.

Mensen vonden dat naïef. Sommigen vonden mij gek. Te radicaal. Dat is oké. Want ik heb iets geleerd wat niemand mij meer kan afnemen: de innerlijke rust die ontstaat wanneer je niet langer probeert te worden wie anderen vinden dat je moet zijn. Alles wat je aandacht geeft, groeit. Ook in je hoofd.

“Luister, ook wanneer de wereld schreeuwt, naar die zachtere stem vanbinnen”

Dus blijf bij jezelf. Neem verantwoordelijkheid voor je keuzes, zet die eerste stap. En luister, ook wanneer de wereld schreeuwt, naar die zachtere stem vanbinnen.

Hoopvoller dan ooit
Het kan even duren voordat anderen begrijpen welke weg je loopt. Bij mij duurde het blijkbaar negen jaar en elf maanden. Maar ik ben hoopvoller dan ooit. Niet omdat het werk klaar is of systemen opeens functioneren zoals ik zou willen. Maar omdat ik voel dat ik niet meer alleen droom. Ik zie mensen opstaan die niet alleen vragen: wie gaat dit voor ons oplossen? Maar ook: wat kunnen wíj doen? Wat heb ik te geven? Wie heeft mij nodig én wie heb ik zelf nodig?

Misschien begint een samenleving precies daar. Niet in Den Haag. Niet in een beleidsnota. Niet in een vergaderkamer. Maar tussen mensen. Aan een keukentafel. In een straat. Op een plein. In een wijk als Feijenoord. Daar waar mensen elkaar weer aankijken en ontdekken dat het leven van de ander ook iets met henzelf te maken heeft.

Als genoeg mensen durven dromen, hun talenten inzetten, verantwoordelijkheid nemen en elkaar vasthouden, ontstaat misschien datgene waar we zo naar verlangen. Een echte samenleving. Niet één waarin we alleen naast elkaar leven, maar één waarin we weer weten wat het betekent om samen te leven. In Feijenoord zijn we begonnen.

“Een nieuw verhaal, goed voor ons allemaal, schrijven we samen”

Laat je inspireren. Doe mee. Of begin gewoon in je eigen straat. Want een nieuw verhaal, goed voor ons allemaal, wordt niet vóór ons geschreven. Dat schrijven we samen.

En misschien bouwen we zo, stap voor stap, aan wat mij al die jaren voor ogen stond: een Wij-Maatschappij.

Tekst: Vanessa Umboh
Vanessa strijdt voor liefde, compassie en medemenselijkheid en poogt stoutmoedig bruggen te bouwen tussen systeem en samenleving, gedreven door liefde en rechtvaardigheid.

Als gastcollectioneur is ze uitgenodigd om vanaf 1 oktober onder de titel ‘Verhalen van de Stad’ haar verhaal en wensen voor Rotterdam kenbaar te maken in de Bibliotheek Rotterdam.

Dit is deel 8 in de serie Kansrijk Feijenoord. Eerder verschenen: deel 1 de introductie, deel 2 ‘de kunst van het samenleven’, deel 3: het frame dat schaamte creëert, deel 4: de stille kracht van vrouwen, deel 5: liefde als verzet,  deel 6: vrede begint bij ons,  deel 7: de dragende kracht van onze samenleving en deel 8: over talent, kansen en wat Rotterdam van Feyenoord kan leren.