Kansrijk Feijenoord (5): Against All Odds, liefde als verzet

Zelforganiserend bouwt Vanessa Umboh samen met de kracht van de wijk Feijenoord, instanties en professionals aan structurele oplossingen voor armoede. Aan een duurzame aanpak waarin vertrouwen, samenwerking en bestaanszekerheid – maar vooral de mens en haar behoeften – centraal staan. Bottom-up! Voor MaatschapWij schrijft zij over de noodzaak van systemische verandering vanuit menselijkheid en de wens om generatiearmoede te doorbreken. Deel 5: Against All Odds, liefde als verzet

Mensen kijken naar me en noemen me sterk. Stoer. Moedig. Een vrouw met lef. Maar welke vrouw wil altijd sterk zijn?

En waarom moet zij zo sterk zijn? Voor wie? Waartegen? Waarom? En tegen welke prijs?

Misschien is dat wel één van de grootste dommiteiten van deze tijd: dat we mensen bewonderen om hun draagkracht, terwijl we niet kijken wat het kost of wat ze nodig hebben – om te blijven dragen en door te gaan, tegen alle krachten en machten ingaan. Niemand beseft hoe zwaar het is voor mij om dit leven te leven. Dat maakt eenzaam.

Mijn wereld
Mag ik u voor even meenemen in hoe ik mijn wereld beleef? En waarom ik desondanks, blijf doen wat ik doe…

Mensen zien een vrouw die lacht. Een vrouw die blijft opstaan, doorgaat, mensen verbindt. Die energie brengt in ruimtes waar wanhoop leeft. Die deuren opent, mensen en gemeenschappen samenbrengt en blijft geloven in liefde, zelfs wanneer de wereld hard voor haar is.

Maar wat mensen niét zien, is dat achter die kracht ook een vrouw leeft die moe is van het dragen. Van het verdragen. Van het veroordeeld worden door mensen die haar niet kennen of slechts een indruk van haar hebben. Geen weet hebben wat het voor haar betekent om te overleven binnen haar omstandigheden. Elke dag.

Ik probeer dagelijks een strijd te leveren binnen omstandigheden waar veel mensen onder zouden bezwijken of voor zouden terugdeinzen. Maar zolang je glimlacht, zolang je blijft functioneren, zolang je blijft geven, leuk voor de dag komt en je sterk houdt. Denken mensen dat het wel goed met je gaat.

“Zolang je je sterk houdt, denken mensen dat het wel goed met je gaat”

Machteloosheid
Misschien is dat precies hoe onze samenleving werkt en waarom het mis gaat. We kijken naar de buitenkant. Naar prestaties. Naar overlevingskracht. Maar niet naar de prijs die daarvoor wordt betaald.

En ondertussen blijven we oordelen: over mensen in armoede. Over mensen met stress. Over mensen die proberen overeind te blijven binnen systemen die nooit gebouwd zijn vanuit gelijkwaardigheid.

We framen. We shamen. We blamen. We oordelen. Alsof mensen zélf het probleem zijn. Maar wat als dat niet waar is? Wat als het systeem mensen klein houdt? Wat als verdeeldheid geen ongeluk is, maar een mechanisme van macht?

“Wat als verdeeldheid geen ongeluk is, maar een mechanisme van macht?”

Want hoe meer mensen elkaar wantrouwen, hoe armoede kan toenemen, terwijl rijken zich nog meer verrijken én wij de gewone mens, tegenover elkaar komen te staan.

Spanningen in wijken nemen toe, de nieuwkomer tegenover gevestigde, ‘sterk’ tegenover ‘zwak’, hoe angst voor de ander steeds meer de norm wordt,  hoe machtelozer wij samen worden.

Angst verdeelt. Oordeel verhardt. Schaamte maakt stil. En precies daarin verliezen ‘gewone’ mensen hun kracht.

En ondertussen verrijkt en verrijst de macht. Over de ruggen van mensen die iedere dag proberen te overleven. En misschien is dat precies waarom zoveel mensen zich vandaag moe, op, boos, eenzaam én machteloos voelen. Omdat we langzaam een ravijn in worden getrokken, terwijl we erbij staan en toekijken.

En precies dat kan ik niet.

Misschien juist omdat ik voel dat dit verhaal ouder is dan wijzelf. Ik herken mijzelf in de term erfgoeddrager en wil u meenemen in mijn familiegeschiedenis.

Familiegeschiedenis
Tweehonderd jaar geleden leefde één van mijn voorouders in Indonesië. In een tijd waarin mensen die melaats waren uit steden werden verbannen. Mensen waar de samenleving bang voor was geworden. Mensen die buiten het zicht moesten verdwijnen. Deed een van mijn voorvaders iets opmerkelijks. Hij duwde ze niet weg. Hij wees niet met zijn vinger. Hij veroordeelde niet.

Hij kocht een stuk land buiten de stad. Bouwde een huis. En ving deze mensen op. Niet vanuit macht. Niet vanuit verrijking. Maar vanuit menselijkheid. Vanuit liefde en een diepgeworteld gevoel van verantwoordelijkheid.

“They fear love because it creates a world they can’t control” – George Orwell 1984

Toen ik dat verhaal hoorde, voelde het alsof mijn bloedlijn tegen mij sprak. Tweehonderd jaar later loop ik hier in Rotterdam, in Feijenoord. Een wijk met haar eigen geschiedenis van uitsluiting. Toen de pest uitbrak werden mensen naar dit stukje Rotterdam verbannen. Ze werden naar de randen van de stad geduwd. Werden buiten het zicht geplaatst.

En ineens zag ik het. Tweehonderd jaar geleden in Indonesië. Tweehonderd jaar later in Rotterdam. Andere tijd. Andere plek. Maar dezelfde mechanismen van macht en dehumanisering.

Pijn
Nog steeds worden mensen die als kwetsbaar worden beschouwd, weggeduwd uit het centrum van aandacht, beleid en welvaart. Nog steeds worden gemeenschappen die jarenlang buurten hebben gedragen langzaam verdrongen door gentrificatie. Nog steeds worden mensen behandeld alsof zij tijdelijk zijn in hun eigen stad.

En tegelijkertijd hoor ik in beleidsstukken dat ‘gemeenschapsvorming’ weer belangrijk is geworden. Dat doet pijn én durf ik hardop te zeggen: het irriteert mij.

Het gemeenschapsverhaal als ideaal wordt hierin Rotterdam Zuid al lang als oplossing gepresenteerd. Maar de werkelijkheid is volstrekt anders. Neem de Tweebosbuurt, gemeenschappen leefden daar al generaties lang samen, maar de wijk werd weg-gesloopt om plaats te maken voor duurdere woningen. Het project, onderdeel van het Nationaal Programma Rotterdam Zuid (NPRZ), heeft geleid tot een grote verschuiving in de samenstelling van de buurt. En waar zijn de eigenlijke bewoners gebleven?! Joost, mag het weten… wat ervoor teruggebouwd werd, was voor de meesten onbetaalbaar.

Blijven strijden voor rechtvaardigheid
En toch, soms tegen beter weten in, blijven we strijden voor elkaar en voor rechtvaardigheid. De wijk Feijenoord lijkt namelijk het volgende project te worden van projectontwikkelaars, uiteraard met instemming van de gemeente.  Hopelijk kiest de nieuwe gemeenteraad alsnog een andere weg.

“The moment we stop fighting for each other, that’s the moment we lose our humanity” – Chiwetel Ejiofor’s in zijn rol als Adrian Helmsley in de film ‘2012

Want, ondanks alle uitdagingen, zorgen mensen in Feijenoord nog steeds voor elkaar. Niet omdat ze rijk zijn. Maar omdat ze weten hoe het voelt om iets te missen. En misschien zit daarin juist onze grootste kracht. Niet in geld. Niet in macht. Maar in menselijkheid. In liefde en kracht vanuit ons hart, voor de gemeenschap.

En bouwen wij in Feijenoord samen aan wat ons wél past, zelf. Waar liefde als fundament dient en macht omheen georganiseerd wordt. Niet vanuit de illusie dat wij daarmee het systeem zullen verslaan. Zo naïef ben ik (helaas én maar goed ook) niet meer. Maar wel vanuit het besef dat echte verandering altijd begint in menselijke verbinding.

In buurten. In keukens. In gesprekken. In samen dragen.

Wij bouwen met Kansrijk Feijenoord aan een ecosysteem waarin mensen elkaar weer kennen. Waar gelijkwaardigheid centraal staat. Waar liefde niet zwak is, maar richting geeft. Waar bewoners niet worden gezien als probleem, maar als dragers van wijsheid, kracht en verandering.

“Wij bouwen met Kansrijk Feijenoord aan een ecosysteem waarin mensen elkaar weer kennen”

Kracht
Want wij zijn niet machteloos. We zijn alleen te lang van elkaar verwijderd geraakt. Door angst. Door oordeel. Door systemen die ons leren concurreren in plaats van verbinden. Door politiek, die de gewone mens niet meer ziet en geen oog heeft voor mensen die niet meer kunnen rondkomen. Dan krijg je bijvoorbeeld terecht verontwaardiging en boosheid over een interview op Instagram door NOSstories met Rob Jetten die zei de armoede niet direct op te kunnen lossen, wat betekent dat veel mensen nog wel even noedels zullen moeten blijven eten.

Het is tijd om onze samenleving terug te winnen. Het is tijd om ons anders te organiseren. Om elkaar vast te pakken voordat we allemaal in hetzelfde ravijn terechtkomen.

Niet harder te worden. Niet cynischer te worden. Maar juist menselijker. Elkaar weer aankijken. Een hand reiken. Nieuwsgierig worden naar elkaar en elkaars verhaal. Misschien is dat wel de grootste vorm van verzet in deze tijd: mens blijven, in een wereld die ons steeds harder probeert te maken. En tegenover elkaar laat staan.

“Misschien is dat wel de grootste vorm van verzet in deze tijd: mens blijven”

Waar macht ons verdeeld, verbinden wij. En daarom blijf ik bouwen. Blijf ik liefhebben. Blijf ik mensen verbinden. Blijf ik geloven in ‘wij’. Against all odds. Maar wél in vertrouwen. Omdat ik geloof dat liefde generaties kan overbruggen.

In mij – de zevende generatie in lijn – leeft dezelfde liefde en kracht als die van mijn voorouders. Hun menselijkheid en wijsheid worden opnieuw zichtbaar in het kansrijke Feijenoord.

Vredesfakkel
En misschien is het daarom ook zo bijzonder dat juist het internationale vredeswerk van de Sri Chinmoy Peace Run ons werk heeft erkend. Want de Vredesfakkel zal naar Feijenoord komen.

En wij mogen daarmee het licht dragen én het licht op onszelf schijnen. De Vredesfakkel die eerder werd vastgehouden door grootheden als Nelson Mandela, Mahatma Gandhi, Moeder Teresa en Mohamed Ali. Toonbeelden van menselijkheid in de strijd voor gelijkheid en straks mag ik ons in dat rijtje plaatsen.

Hoe ik nationaal ontkend word maar internationaal gevierd.  Het is maar net wat je wilt zien. Ik deel de wens vanuit mijn hart en mijn ziel met spiritueel leraar Sri Chinmoy:

O dromers van vrede, kom.
Laten we samen wandelen.

O liefhebbers van vrede, kom.
Laten we samen rennen.

O dienaren van vrede, kom.
Laten we samen groeien.

Sri Chinmoy
Peace Run oprichter

Geen IK-maatschappij meer. Maar een: Maatschap WIJ.

Tekst: Vanessa Umboh
Vanessa strijdt voor liefde, compassie en medemenselijkheid en poogt stoutmoedig bruggen te bouwen tussen systeem en samenleving, gedreven door liefde en rechtvaardigheid.

Dit is deel 5 in de serie Kansrijk Feijenoord. Eerder verschenen: deel 1 de introductie, deel 2 ‘de kunst van het samenleven’, deel 3: het frame dat schaamte creëert en deel 4: de stille kracht van vrouwen.