Kansrijk Feijenoord (4): de stille kracht van vrouwen 

Zelforganiserend bouwt Vanessa Umboh samen met de kracht van de wijk Feijenoord, instanties en professionals aan structurele oplossingen voor armoede. Aan een duurzame aanpak waarin vertrouwen, samenwerking en bestaanszekerheid – maar vooral de mens en haar behoeften – centraal staan. Bottom-up! Voor MaatschapWij schrijft zij over de noodzaak van systemische verandering vanuit menselijkheid en de wens om generatiearmoede te doorbreken. Deel 4: de stille kracht van vrouwen die gemeenschappen bouwen.

Niet mauwen maar sjouwen.
Niet klagen maar dragen.
Niet opgeven, maar ver-dragen.

Wie goed kijkt naar wat een gemeenschap werkelijk draaiende houdt, ziet vaak vrouwen. Niet op de voorgrond, niet in beleidsstukken of op conferenties, maar in buurten, op pleinen, in keukens en op scholen. Vrouwen die organiseren, verbinden, zorgen en luisteren. Vrouwen die gemeenschappen dragen zonder dat iemand hen daar expliciet om vraagt, laat staan betaalt.

Dat doen wij met elkaar in Feijenoord. En dit toonden we onze gemeenschap door samen  ‘Vrouwen voor vrouwen – Internationale Vrouwendag’ te organiseren.

De mannen stonden achter de tafels. Niet om te spreken. Niet om te leiden. Maar om te serveren. Ze schepten het eten op voor de vrouwen die die dag in Feijenoord samen waren gekomen. Vrouwen die normaal gesproken zelf degene zijn die zorgen, organiseren, dragen en doorgaan. Voor één middag stond de wereld op zijn kop.

“Voor één middag stond de wereld op zijn kop”

Het was een dag die in het teken stond van iets wat vrouwen zichzelf zelden gunnen: rust, zachtheid. Even niet zorgen voor iedereen om je heen, maar simpelweg aanwezig zijn.

Ruggengraat
De dag begon in de boksschool van Monteiro Gym met een sound bath van Mondi. De zachte trillingen van de klankschalen vulden de ruimte terwijl vrouwen hun ogen sloten of stil voor zich uit keken. Sommigen zaten met hun handen in hun schoot, anderen lagen even achterover. Het was een moment van stilte dat bijna ongewoon voelde. Want vrouwen zijn vaak gewend om door te gaan.

Ze dragen hun kinderen. Hun gezinnen. Soms hele gemeenschappen. En maken zich verantwoordelijk voor de pijn van anderen.

In de wijk Feijenoord mag ik deze vrouwen kennen en ermee samenwerken. Vrouwen die niet op de voorgrond staan, maar wel de ruggengraat vormen van hun gemeenschap. Ze sjouwen, zorgen, organiseren en luisteren. Niet omdat ze daarvoor betaald worden, maar omdat ze een menselijk hart hebben én omdat ze weten wat het betekent als niemand naar je luistert.

“De grootste kracht van vrouwen is dat ze niet oordelen, maar erkennen en liefhebben”

Misschien is dat wel de grootste kracht van deze vrouwen: dat ze niet oordelen, maar erkennen en liefhebben.

Talenten
Op vrouwendag brachten deze vrouwen hun talenten samen. Niet om elkaar te imponeren, maar om elkaar te versterken. Er waren workshops over dromen door met mos te werken. Over hoe belangrijk het is dat mensen ruimte krijgen om opnieuw te dromen wanneer het leven hen lang heeft geleerd dat er weinig mogelijk is.

Manuela gaf een zelfverdedigings-clinic en deelde haar Inner Strength programma. Haar verhaal is (helaas) een verhaal van velen. Zij kent de ellende van het leven zelf. Juist daardoor kan zij anderen laten zien hoe je terug kunt komen bij jezelf, hoe je voorbij pijn en lijden weer verantwoordelijkheid kunt nemen voor je eigen kracht. En is dat niet de meest waardevolle kennis die er bestaat: ervaringskennis.

Miss dorY, dé wijkzangeres van Nederland, begeleidde een workshop waarin vrouwen hun stem konden laten horen: ‘Geef met een pen je stem een stem’. Woorden, verhalen en pijn kregen ruimte.

En misschien zat de grootste kracht van die dag wel in iets heel eenvoudigs: in samen ‘zijn’.

Andere vrouwen uit de gemeenschap brachten hun talent op een andere manier in. De speeltuin de Feijenoordse Middenstip werd versierd voor de Iftar door het team van Tina, tafels werden gedekt en meneer Koçak deed het Huis van de Wijk van SOL speciaal voor ons open om het eten op te kunnen warmen.

Een projectontwikkelaar die kennis wilde maken met bewoners uit de wijk hebben we verleid om de handen uit de mouwen te steken. In ruil voor een donatie kookten medewerkers samen met bewoners. De Gaarkeuken werd ons ter beschikking gesteld voor een vrijwillige bijdrage naar eigen inschatting. Uiteindelijk konden zeventig mensen samen eten.

Afgedaald
Iedereen kon worden beloond voor zijn of haar inzet. En dat is bijzonder. Want hoe vaak worden mensen in wijken eigenlijk beloond voor hun betrokkenheid bij hun eigen gemeenschap? Er gebeurde namelijk iets belangrijks. ‘Ze’ waren werkelijk ‘afgedaald’ naar de wijk en hoorden van de bewoners zelf hoe trots zij zijn op hun wijk, ondanks alle ellende. Pas dan begrijp je dat je niet aan hen voorbij moet gaan wanneer je beleidsplannen maakt.

Zij zijn er al. Zij wonen er. Het gaat hen aan.

Doe het samen met hen en je wordt generaties lang gedragen. Zoals zij zelf al generaties hun gemeenschappen dragen.

“Maak plannen samen met de bewoners en je wordt generaties lang door hen gedragen”

Toch is dat precies waar het in veel beleid misgaat. De systeemwereld (de beleidsmakers) en de leefwereld (de bewoners) zijn nog altijd gescheiden. De beleidsmakers en bestuurders van de systeemwereld kijken anders naar ‘onze’ problemen dan de bewoners in de wijk. In beleidsnota’s worden oplossingen bedacht, maar in buurten leven mensen met de gevolgen van keuzes die elders zijn gemaakt.

Dat vertelde ik onlangs ook in de podcast ‘Appèl’ van de Hans van Mierlo Stichting, het wetenschappelijk bureau van D66. Zij daalden ook naar ons in de wijk af om te leren waar mijn systeemkritiek vandaan komt. In die aflevering herhaal ik iets wat ik vaker zeg: “Als ik niets doe, ben ik medeverantwoordelijk voor armoede onder kinderen.”

“Als ik niets doe, ben ik medeverantwoordelijk voor armoede onder kinderen”

Voor sommige mensen klinkt dat groot. Maar wanneer je ziet wat armoede met kinderen doet, dan weet je. Niets doen, is geen optie.

Verzet
Kinderen uit onze wijken worden in onze samenleving vaak beoordeeld op hun gedrag en keuzes, terwijl we zelden kijken naar de droevige omstandigheden waarin ze opgroeien. Soms proberen ze hun ouders te helpen op manieren die niet altijd goed uitpakken. Maar hun intentie komt vaak voort uit liefde en loyaliteit.

Dat is de botsing tussen systeemwereld en leefwereld. En te vaak wint het systeem. Én daarom verzet ik me. Echt Rotterdams, zou je kunnen zeggen: niet lullen maar poetsen. En organiseren we onszelf. Niet omdat we denken dat we het systeem kunnen vervangen, maar omdat we weten dat wachten kan betekenen dat er nog een generatie verloren gaat.

Als gemeenschapsbouwer in Feijenoord sta ik midden in een andere werkelijkheid. Een werkelijkheid waarin mensen niet kunnen wachten tot er weer een nieuw plan wordt geschreven dat misschien ooit hun leven raakt.

Daarom kijken we elkaar aan.
Daarom versterken we elkaar.
Daarom verbinden wij.

Door zichtbaar te maken wat er al aanwezig is: talent, zorgkracht en betrokkenheid. Niet omdat ik geloof dat ik het verschil alleen kan maken, maar omdat de kracht al aanwezig is.  En die kracht wordt nog te vaak over het hoofd gezien.

En ik … Ik probeer haar slechts te versterken door mensen met elkaar in contact te brengen én collectieve doelen centraal te stellen.

Investeer
In het maatschappelijke debat horen we steeds vaker woorden als ‘gemeenschapskracht’ en ‘burgerinitiatieven’. Politici en beleidsmakers erkennen steeds vaker dat bewoners een sleutelrol spelen in hun wijk. Maar erkenning alleen verandert niets. Inzicht zonder investering is een leeg woord.

Investeer in de vrouwen en mannen die al jaren hun gemeenschap dragen. In de buurtmoeders. In de zorgdragers. In de mensen die luisteren wanneer niemand anders luistert.

Vrouwen kijken vaak anders naar de wereld. Waar systemen vooruitkijken naar cijfers, beleid en structuren, kijken vrouwen naar relaties, zorg en het geheel. Wij beseffen dat we onderdeel zijn van een groter geheel.

Stel je eens voor dat we de gemeenschap werkelijk leidend maken. Dat we vrouwen die al generaties lang zorgen voor samenhang en betrokkenheid in hun kracht zetten.

En dat mannen hun rol niet verliezen, maar veranderen: niet als heersers, maar als partners die bereid zijn te dienen aan iets groters dan zichzelf. Kunnen we samen nadenken over wat we in het midden kunnen leggen om dienend te zijn aan wat de Feijenoordse gemeenschap nodig heeft? Zou dat niet een mini-samenleving opleveren waarin alle krachten werkelijk worden benut? Ik geloof erin.

Want uiteindelijk willen de meeste mensen hetzelfde: een normaal leven, rust, kansen voor hun kinderen. Voor ieder kind. Een gemeenschap waarin niemand er alleen voor staat.

“Want uiteindelijk willen de meeste mensen hetzelfde; een gemeenschap waarin niemand er alleen voor staat”

Kracht
In wijken zoals Feijenoord zien we dat die toekomst al voorzichtig ontstaat. Niet omdat het systeem het organiseert, maar omdat mensen hun schouders eronder zetten.

Vanuit liefde.
Vanuit solidariteit.
Vanuit verantwoordelijkheid.

Misschien is dat wel de grootste kracht van vrouwen. Niet dat we sterker zijn dan mannen. Maar dat we blijven zorgen voor het leven. Uit liefde. Zelfs wanneer het systeem dat leven niet ziet. En zolang dat zo is, zal ik als vrouw blijven doen wat wij altijd al hebben gedaan: de gemeenschap dragen totdat de wereld éindelijk weer begrijpt waar echte kracht vandaan komt.

Meer hierover in de podcast Appèl van de Hans van Mierlo Stichting:
https://open.spotify.com/episode/4y9acPraRjCQyWehPgH71E

Tekst: Vanessa Umboh
Vanessa strijdt voor liefde, compassie en medemenselijkheid en poogt stoutmoedig bruggen te bouwen tussen systeem en samenleving, gedreven door liefde en rechtvaardigheid.

Dit is deel 4 in de serie Kansrijk Feijenoord. Eerder verschenen: deel 1 de introductie, deel 2 ‘de kunst van het samenleven’ en deel 3: het frame dat schaamte creëert.