Welkom op het snelst groeiende inspiratieplatform voor een socialer en duurzamer Nederland

Floris Alkemade: “We leven in een revolutionaire tijd.” 

8 oktober 2020 -

Dat we in een tijd leven waarin grote veranderingen noodzakelijk worden, betekent niet dat het altijd gemakkelijk is om ook daadwerkelijk te veranderen. Daarvoor is volgens Floris Alkemade een ander verhaal nodig. Want: “Verandering brengt niet alleen onzekerheid, het gaat ook gepaard met avontuur, vernieuwing en een verbetering van de kwaliteit van leven.”

Floris Alkemade is al vijf jaar Rijksbouwmeester. Een eretitel van waaruit hij de regering gevraagd én ongevraagd advies geeft over architectuur, stedenbouw en landschap. In die functie spreekt hij voortdurend met organisaties, boeren, gemeenten en provincies en stuit op de complexe vraagstukken waar we vandaag de dag mee te maken hebben. Floris somt op: “De afname van biodiversiteit (waarbij onvervangbare schoonheid verloren gaat), klimaatverandering, de dreigende zeespiegelstijging en de energietransitie.” Deze thema’s lijken vaak groter en meer dan wat we aankunnen. Daarom schreef Floris het essay ‘De toekomst van Nederland’, want: “De vraagstukken zijn groot, maar niet onoplosbaar als we het in samenhang bekijken.” Zijn termijn als Rijksbouwmeester loopt nog een jaar maar hij deelt nu al zijn adviezen om een gezonde groene toekomst tegemoet te gaan. 

Verslaafd aan welvaart

Als student woonde Floris op kamers in Delft. Hij had een alcoholistische huisbaas die geld en drank uit zijn kamer stal als hij in het weekend weg was. Maar hij kreeg altijd spijt, vertelt Floris: “Dan schreef hij verontschuldigende briefjes. Toch weerhield het hem er niet van om de volgende keer weer precies hetzelfde te doen.”

Als het aankomt op klimaatverandering, gedragen we ons volgens Floris net zo: “We weten dat de hele planeet naar de knoppen gaat als we zo doorgaan, maar toch kunnen we het niet laten. Onze verslaving is te groot, te lastig.” We doen vage beloftes voor de toekomst: ‘Als ik meer geld heb ga ik ecologisch voedsel kopen’ of ‘We gaan minder vliegen’. Ondertussen gaan we nog steeds voor de koopjes en kreeg KLM onlangs nog een gigantisch steunpakket. Floris: “We moeten verantwoordelijkheid voor ons gedrag nemen en inzien dat we verslaafd zijn aan onze welvaart. Daarin andere keuze maken is niet eenvoudig, maar de winst is groot als we het wel doen.”  

Een moment van reflectie

“Wie willen we zijn?” Dat is voor Floris dé vraag van dit moment. Volgens hem is het antwoord: een leven waarin we niet langer een spoor van verwoesting achterlaten. En daarvoor moeten we een holistisch perspectief omarmen. Dus niet onze voedselproductie los zien van wonen, stedelijke architectuur, natuur of infrastructuur. Maar alle zaken samenbrengen en ontdekken hoe ze elkaar beïnvloeden. Vragen worden dan niet onoplosbaar of ingewikkelder, maar juist logischer. Floris: “Het is een opluchting om met elkaar samen te werken. Neem in het ontwerpteam van een verpleeghuis bijvoorbeeld een verpleger mee. Die weet wat er echt nodig is.”

Mensen het gevoel geven dat ze betrokken worden is sowieso iets waar Floris op hamert. “Een bestuurder voelt zich vaak weinig betrokken bij een bepaald gebied. Terwijl de mensen over wie besloten wordt misschien al generaties op die plek wonen. Worden zij betrokken in het vormgeven van de omgeving, dan is dat van onschatbare waarde.”

De kracht van twijfel

“We moeten van richting veranderen en dat is beangstigend. Want we weten niet waar we naartoe gaan,” vertelt Floris: “We zijn opgegroeid met het idee dat je een rechte lijn moet volgen. Van A naar B. Nu de vragen zo anders worden weten we niet meer waar B is.” Daarom doen we er volgens de Rijksbouwmeester goed aan om een voorbeeld te nemen aan dieren en mensen die in de wildernis leven. Zij gaan eerst op ontdekkingstocht en onderzoeken verschillende richtingen. Floris: “Er zit een intelligentie in dit onderzoeken, in het toelaten van twijfel. Het is onzekerheid, maar juist onzekerheid biedt een onderschat vermogen voor vernieuwing.” 

Daarbij komt dat de coronacrisis heeft bewezen dat we onzekerheid wel degelijk aankunnen én dat we de flexibiliteit bezitten om te veranderen. Door het gevoel van urgentie en onzekerheid konden we bijvoorbeeld afstand doen van vliegreizen, of van elke dag naar kantoor gaan. Eerst is er de schok, maar langzaam maar zeker leren mensen omgaan met de nieuwe realiteit. Floris: “Op dit moment vergaderen veel mensen online. Dat is lastig, want je mist het face-to-face contact. Maar het heeft ook voordelen. Minder reistijd, meer thuis zijn, we zullen een nieuwe balans gaan vinden. Ik hoop dat we hierdoor gaan inzien dat veranderingen – ook al worden ze afgedwongen – vaak ook verbeteringen met zich mee brengen.”

Van ‘moeten’ naar ‘verlangen’

Volgens Floris is het de kunst om niet de nadruk op het ‘moeten’ te leggen, maar dat te koppelen aan waar we naar verlangen. Hierdoor komt verandering gelijk te staan aan vernieuwing, avontuur en een verbetering van de kwaliteit van leven. “Zonder het echt te beseffen leven we in een hele revolutionaire tijd,” concludeert Floris. “Niet revolutionair in de zin dat we de barricades opgaan, maar wel dat we collectief op zoek zijn hoe we het anders kunnen doen. Ik spreek bijvoorbeeld veel met boeren. Ze zijn op zoek en hebben het verlangen om te veranderen, maar zitten financieel zo klem dat er nauwelijks een uitweg lijkt. Als we ze een uitweg weten te bieden… Terwijl we zoeken, weten we de antwoorden nog niet. Dat maakt het niet eenvoudig, maar wel interessant, het doet een beroep op ons improvisatievermogen, ook een krachtige motor voor vernieuwing.” 

De muur tussen stad en natuur afbreken

In een tijd waarin we te maken hebben met vereenzaming en segregatie vragen veel mensen zich af wat we eigenlijk nog delen. Volgens Floris zien we veel daarvan terug in de openbare ruimte. “Ook buiten de stad, we moeten zorgen dat de landschappelijke kwaliteit niet ten koste gaat van commerciële belangen. Bij alles moeten we onszelf afvragen hoe we deze ruimtelijke kwaliteit kunnen verbeteren.” 

Samen met een team van ruimtelijke ontwerpers keek Floris aan de zijlijn mee hoe het masterplan Van Gogh Nationaal Park zijn vorm en betekenis zoekt. In dit park wordt Brabant beschouwd als een Nationaal Park waarin de natuur vervlochten wordt met landbouw, cultuur en steden. Er staat geen hek om de natuur heen, maar alle functies van het hele gebied worden met elkaar verbonden. Samen met meer dan 40 partners zijn ze bezig met de realisatie van dit park. Boeren, overheden, natuurbeschermers, lokale initiatieven, waterschappen en banken. Allemaal helpen ze mee om het te realiseren en daarmee de ruimtelijke kwaliteit te verbeteren.  

Floris: “Het Van Gogh Nationaal Park is van een ontroerende schoonheid. Het is prachtig om geen grens te trekken bij wat je van waarde vindt, maar alles met elkaar te verbinden. We moeten het verhaal gaan vertellen van deze schoonheid. Dat dat geen bijzaak is, maar essentie. En dat verhaal moeten we samen vertellen, zodat alles wat we doen weer onderdeel wordt van een groter verhaal.”

Meer weten over hoe Floris Alkemade werkt aan het nieuwe verhaal? Bekijk het videoportret:

 

Video door: Jeppe van Pruissen

Iedere week een flinke dosis positiviteit en blikverruimende kennis in je mailbox? Schrijf je in voor onze nieuwsbrief en ontvang gratis ons nieuwste e-magazine. Inspiratie gegarandeerd.

Tekst door: Roanne van Baren

REAGEER