Kansrijk Feijenoord (6): vrede begint bij ons

Zelforganiserend bouwt Vanessa Umboh samen met de kracht van de wijk Feijenoord, instanties en professionals aan structurele oplossingen voor armoede. Aan een duurzame aanpak waarin vertrouwen, samenwerking en bestaanszekerheid – maar vooral de mens en haar behoeften – centraal staan. Bottom-up! Voor MaatschapWij schrijft zij over de noodzaak van systemische verandering vanuit menselijkheid en de wens om generatiearmoede te doorbreken. Deel 6: vrede begint bij ons.

Negen jaar geleden begon ik aan mijn missie. Een strijd voor rechtvaardigheid voor kinderen die opgroeien in armoede. Aandacht vragen voor gezinnen die steeds verder wegzakken. Zoekend naar mensen die hetzelfde hart hebben. Mensen die zich inzetten omdat zij het lijden kennen en dat niet voor anderen wensen. De warme harten van onze stad.

Rotterdam zit vol met zulke mensen. Niet altijd erkend door de instanties en overheden, maar ik mag ze kennen. Ik zie wat zij soms in hun eentje teweegbrengen.

Verandering kan alleen samen. Maar om samen op te trekken, moet je ook samen kunnen en willen werken. Dat bleek een uitdaging op zichzelf.

Goede bedoelingen
De afgelopen jaren zat ik aan talloze tafels. Met beleidsmakers, bestuurders, onderzoekers, professionals en politici. Tafels vol goede bedoelingen. Gesprekken over bestaanszekerheid, kansengelijkheid, gezondheid, armoede en participatie.

Ik twijfel niet per se aan de intenties van de mensen die daar zitten. De meesten willen oprecht een verschil maken. De wereld zit vol goede bedoelingen, maar wat is het resultaat? Ik zie namelijk dat de samenleving steeds meer verdeeld raakt.

Ik word steeds stelliger over het feit dat we iets fundamenteels over het hoofd zien. Want terwijl wij in de systeemwereld blijven praten over mensen, proberen mensen simpelweg elke dag, al jarenlang te overleven. Wanneer je niet weet hoe je het einde van de maand haalt. Wanneer je kinderen tekortkomen. Wanneer stress iedere dag aanwezig is. Dan verdwijnen rust, ruimte en perspectief. Uiteindelijk verdwijnt het vertrouwen in zichzelf en in de rest en dat, dat is funest. Ik kan het weten, uit ervaring. Ervaringen die ik liever over had willen slaan. Armoede is een onzichtbaar maar veelkoppig monster.

“Armoede is een onzichtbaar maar veelkoppig monster”

Ik hoor nog steeds mensen zeggen dat armoede in Nederland wel meevalt. Maar kijk eens beter. Kijk naar de mensen die in prullenbakken zoeken naar statiegeldflesjes. Ik zie ze en voor mij, zien ze er niet uit als ‘the usual suspects’. Laatst zag ik een oudere vrouw van misschien wel 80 jaar diep graaien in een prullenbak. Mijn hart brak. Kijk naar de vermoeidheid in de ogen van mensen die al jaren vechten om overeind te blijven.

Maatschappelijke signalen
Wat wij vaak zien als individuele problemen, zijn in werkelijkheid maatschappelijke signalen. Armoede raakt niet alleen degene die arm is. Armoede raakt ons allemaal. In onze wijken. In onze scholen. In onze veiligheid. In onze toekomst.

Men ziet vaak niet de relatie tussen niets hebben en de wanhoop die daaruit kan ontstaan. Wanneer mensen werkelijk niets meer hebben, wanneer hun kinderen honger hebben, raken mensen radeloos. Een kat in het nauw maakt rare sprongen.

En misschien is dat precies waarom ik geloof dat de antwoorden niet alleen in de systeemwereld gevonden kunnen worden. Want terwijl wij plannen schrijven, begrotingen maken en aanvragen indienen – vaak nog steeds op basis van verkeerde aannames –  gebeurt er iets anders in de wijk. Tussen mensen.

Daar waar bewoners opstaan en initiatieven ontstaan. Daar waar mensen hun eigen tijd, energie en soms zelfs hun laatste euro investeren om iets voor een ander te betekenen. Ik zie het iedere dag. Mensen die koken voor buurtgenoten. Mensen die kinderen begeleiden. Mensen die bewegingsactiviteiten organiseren. Mensen die niet wachten op toestemming, erkenning of waardering. Het zijn bewoners die gewoon doen, beginnen vanuit een verantwoordelijkheidsgevoel.

“Vraag niet wat bewoners gaan doen, vraag wat ze nodig hebben”

En tegelijkertijd moeten zij voortdurend aantonen dat het werkt. Dat het impact heeft. Terwijl die impact overduidelijk is. In de straat. In de speeltuin. In de boksschool. In de glimlach van een kind. Het zou goed zijn als we bewoners niet langer vragen wat ze gaan doen, maar wat ze nodig hebben. Zij weten mensen te vinden, te binden en vertrouwen te winnen. Omdat zij betrokken zijn vanuit liefde. En dat voelen mensen.

Vertrouwen
Ik wens niemand toe om eenzaam, machteloos of wanhopig door het leven te gaan. Daarom reik ik een hand. Daarom geloof ik dat instanties nederiger mogen worden naar de werkelijke kracht in wijken. Want wie kan beter beoordelen wat een wijk nodig heeft dan de wijk zelf? Wie kent de werkelijkheid beter dan de mensen die er iedere dag leven?

“Wie kan beter beoordelen wat een wijk nodig heeft dan de wijk zelf?”

Ik pleit ervoor dat maatschappelijk geld ook maatschappelijk vertrouwen verdient. Meer nabijheid. Niet praten over bewoners. Maar naast bewoners staan. Niet telkens opnieuw beginnen. Maar bouwen op wat al werkt en daarin investeren.

Magie
De Fakkel van de Vrede kwam op 11 juni naar Feijenoord. Het gaf de kans om het licht te laten schijnen op een gemeenschap die al jaren zelf licht brengt. Ik wilde graag heel de wijk erbij betrekken. In zeven dagen tijd ontstond de campagne ‘Vrede begint bij ons’. Maar daarvoor moesten vijfduizend posters en flyers gevouwen en verspreid worden.

Mijn zusters uit de wijk, die ook al zo lang op hun tandvlees lopen, gaven direct support. Zij zeiden onder meer: “Ik neem wel een doos mee”, “Ik help mee vouwen en flyeren”, “Ik kom met de kinderen”, “We regelen het samen”.

Ook de jongeren uit de wijk boden spontaan hun hulp aan.

En ineens was daar weer dat wonder dat ik inmiddels zo goed ken. Niet het wonder van geld. Niet het wonder van beleid. Geen plannen en begrotingen in ellelange meetings. Maar het wonder van een betrokken gemeenschap die de schouders eronder zet. Dat is magie.

“Een wijk die beschikt over veerkracht, verbondenheid en liefde”

Dat is Feijenoord. Een wijk die veel meer moet dragen dan de meeste mensen beseffen. Maar ook een wijk die beschikt over iets wat onbetaalbaar is. Veerkracht. Betrokkenheid. Verbondenheid. Liefde.

Een week later mocht ik de Torch Bearer-medaille ontvangen voor mijn inzet voor de kinderen in onze wijk. Wat was ik trots. Alles wat ik in de afgelopen negen jaar had meegemaakt, kwam samen. Van pijn en strijd tot liefde en licht.

“Als je naar een betere wereld verlangt, moet je die zelf helpen bouwen”

Misschien is dat waar deze zoektocht mij heeft gebracht. Naar het inzicht dat de samenleving waar we naar verlangen niet gebouwd wordt door systemen, maar door mensen die elkaar blijven zien. Die elkaar blijven dragen. Die weigeren hun menselijkheid op te geven. Want uiteindelijk geloof ik nog steeds dat liefde sterker is dan macht. Dat nabijheid sterker is dan afstand. Dat vrede niet begint in Den Haag. Maar tussen mensen. In ons hart. Als je naar een betere wereld verlangt, moet je die zelf helpen bouwen.

Tekst: Vanessa Umboh
Vanessa strijdt voor liefde, compassie en medemenselijkheid en poogt stoutmoedig bruggen te bouwen tussen systeem en samenleving, gedreven door liefde en rechtvaardigheid.

Dit is deel 6 in de serie Kansrijk Feijenoord. Eerder verschenen: deel 1 de introductie, deel 2 ‘de kunst van het samenleven’, deel 3: het frame dat schaamte creëert, deel 4: de stille kracht van vrouwen en deel 5: liefde als verzet.