Welkom op het snelst groeiende inspiratieplatform voor een socialer en duurzamer Nederland

Zeemancipatie: waarom mag de Noordzee eigenlijk niet over haar eigen lot beslissen?

29 januari 2020 -

Op het eerste gezicht een bizar idee: een politiek actieve Noordzee. Toch zit er een logische gedachte achter. Anne van Leeuwen wil met de Ambassade van de Noordzee een stem geven aan ecosystemen: “Gemeenschappen bestaan niet alleen uit mensen, maar uit alles dat leeft. En al die actoren beïnvloeden elkaar.”

Ondanks dat steeds meer mensen en organisaties zich hard maken voor de natuur, gaat de hoeveelheid soorten dramatisch achteruit. We bevinden ons middenin de zesde massa-extinctie in de geschiedenis van de Aarde – en de eerste die is veroorzaakt door de mens. Volgens Anne van Leeuwen komt dit doordat we te maken hebben met een wezenlijke representatie-crisis. Niet-mensen zitten immers aan geen enkele politieke tafel, waardoor uitbuiting op de loer ligt. Om dit te veranderen startte ze samen met Thijs Middeldorp en Harpo ‘t Hart de Ambassade van de Noordzee.

“In het Antropoceen – paradoxaal het tijdperk van de mens genoemd – zijn we erachter gekomen dat de niet-mensen, die we decennialang hebben genegeerd, een enorme invloed hebben op hoe onze wereld werkt”, zo begint Anne van Leeuwen het gesprek. “Opeens blijken ijsbergen onze kusten vorm te geven, insecten onze landbouwopbrengsten te bepalen en microben onze gemoedstoestand te beïnvloeden. We staan als mens niet langer alleen op het wereldpodium, maar worden geconfronteerd door andere spelers die we – als we problemen zoals klimaatverandering en de biodiversiteitscrisis willen oplossen – als politieke actoren serieus moeten nemen.”

Democratie voor mensen én niet-mensen

Dit gebrek aan politieke gelijkheid vormt de kern van het probleem. “Niet-mensen zoals dieren, bossen en zeeën hebben niet het recht om over zichzelf te beslissen”, legt Anne uit. “Doordat deze partijen aan geen enkele politieke tafel kunnen plaatsnemen, trekken ze steevast aan het kortste eind.”

Met de Ambassade van de Noordzee wil Anne dit doorbreken. “We hebben een nieuwe democratische gereedschapskist nodig om de relatie tussen mens en natuur op een fundamenteel niveau te herdefiniëren. De Ambassade van de Noordzee is een vrije ruimte voor zee-emancipatie, waarin we onderzoeken hoe we de Noordzee in deze tijd effectief kunnen representeren en ervoor kunnen zorgen dat de zee nog voor 2030 haar eigen rechtspersoon wordt.”

Nieuwe rechten

Dat het voor veel mensen wellicht wat gek klinkt dat ecosystemen zoals de Noordzee rechten krijgen zoals mensen en natiestaten, baart Anne geen zorgen. Zo is het in de geschiedenis immers altijd gegaan. “Ooit vonden we het ondenkbaar dat slaven rechten kregen, of vrouwen, of embryo’s, of dat bedrijven en universiteiten rechtspersonen werden. Dus waarom niet de Noordzee?”

Goed leren luisteren

Natuurlijk vormt het effectief representeren van de Noordzee – waar de belangen van acht verschillende natiestaten, vissers, zeesterren, de getijden, datakabels, zeemeeuwen, windmolenparken, heremietkreeften, patatkramen, de golven, palingen en zeemeeuwen door elkaar heen lopen – een flinke uitdaging. Maar dat betekent niet dat het niet kan. Anne: “Het zit tussen onze oren dat we niet-mensen niet zouden kunnen vertegenwoordigen omdat ze geen stem hebben zoals wij. Ik denk dat niet-mensen heel goed kunnen aangeven wat ze wel en niet willen en welke belangen ze hebben. Wij moeten alleen leren hoe we daarnaar kunnen luisteren.”

Samenbrengen van belangen

De komende jaren gaat de Ambassade van de Noordzee aan de slag om de gemeenschappen van mensen en niet-mensen die samen ‘het ding’ van de Noordzee vormen in kaart te brengen. Door er eerst achter te komen wat de belangen van de verschillende stakeholders zijn, stellen Anne en haar collega’s zichzelf in staat om op den duur ook over die belangen te communiceren én ze effectief te kunnen vertegenwoordigen. “In plaats van te focussen op wat iedere speler is, gaan we vooral kijken naar wat iedere actor binnen de Noordzee doet. Wat is de dynamiek tussen de verschillende spelers? En hoe kunnen we de gemeenschappen zo vertegenwoordigen dat het in het belang is van de meeste betrokkenen?”

Nieuw kennisinstituut

Zo heeft de Ambassade onlangs drie onderzoeksteams samengesteld die met verschillende casussen aan de slag gaan. “Team Delta gaat bijvoorbeeld nadenken over hoe kustbescherming eruit zou kunnen zien als zowel de belangen van mensen als van niet-mensen worden meegenomen en een andere groep gaat aan de slag met de impact van onderwatergeluid op de inwoners van de Noordzee”, vertelt Anne. “Ieder team bestaat in ieder geval uit een wetenschapper, een beleidsmaker en een verhalenverteller die met elkaar het onderzoek uitvoeren. Dit is een bewuste keuze. Voor ons is zowel rationele als emotionele kennis namelijk valide.”

Onlosmakelijk verbonden

Over tien jaar hoopt Anne dat niet alleen de Noordzee over zichzelf mag beslissen, maar dat de relatie tussen mens en natuur op veel meer plekken ter wereld fundamenteel wordt herzien. “Als mens staan we niet los van de natuur, maar zijn er onderdeel van. Ik ben ervan overtuigd dat we problemen als klimaatverandering alleen het hoofd kunnen bieden als we die verschuiving in ons denken maken – en onszelf leren zien als onlosmakelijk verbonden met al het andere leven.”

Meer weten over hoe Anne van Leeuwen zich met de Ambassade van de Noordzee inzet voor politieke gelijkheid op aarde? Bekijk haar videoportret.

 

Video door: Jeppe van Pruissen, Bart-Jan Prins & Nadine Maarhuis

Iedere week een flinke dosis positiviteit en blik-verruimende kennis in je mailbox? Schrijf je in voor onze nieuwsbrief. Inspiratie gegarandeerd.

Tekst door: Nadine Maarhuis

REAGEER