Vensters op verbinding (2): Studiekring 50plus in Ter Apel

In de serie Vensters op verbinding belichten Ronald van Steden en David Oldenhof, werkzaam bij Socires, voor MaatschapWij de maatschappelijke betekenis van openbare bibliotheken. Ze laten mensen aan het woord over de bibliotheek als belangrijke plek in een veranderende samenleving. In deze tweede afevering staat Studiekring 50plus in Ter Apel centraal.

We nemen plaats bij Studiekring 50plus van de bibliotheek in Ter Apel. Met een voorzittershamer opent de gespreksleider de bijeenkomst. Het gezelschap bestaat uit negen vrouwen en twee mannen. De meesten zijn 70-plussers, die elkaar goed kennen. Bij de opening vraagt de gespreksleider iedereen om ‘positief nieuws’ met elkaar te delen, als tegenwicht tegen al het gesomber en geklaag. De deelnemers komen met uiteenlopende mediaberichten: ‘De Groninger boer en schrijver Marten Douwes Teenstra (1795-1864) verzette zich in de negentiende eeuw al tegen de slavernij’, ‘Positieve psychologie draagt eraan bij dat zelfs verstokte pessimisten in optimisten kunnen veranderen’ en ‘Mensen met een klein inkomen krijgen straks een gratis bibliotheeklidmaatschap’.

Mentale training
De sfeer is gemoedelijk, er wordt veel gelachen. ‘Je wordt hier nieuwsgieriger en positiever van’, zegt een oudere dame. ‘Voor mij is het mentale training om je op de positieve dingen te focussen, en het levert nog leuke gespreksstof op ook.’ Na dit rondje goed nieuws komt een bibliotheek-medewerkster met een rinkelende wagen koffie, thee en koekjes langs.

Het thema dat vandaag zal worden uitgediept, is het op latere leeftijd digitaal actief blijven. Een van de aanwezige vrouwen telt allerlei zegeningen van digitale technologie, waaronder makkelijk in contact zijn met anderen en informatie opzoeken: “Je blijft er langer zelfstandig door.”

Anderen zijn laaiend enthousiast over podcasts, ChatGPT, taalles-apps en FaceTime. “Hoe vind ik die podcasts?”, vraagt een vrouw. Ze krijgt direct van verschillende kanten tips.

Maar niet alles is positief. Een andere vrouw vertelt over haar ervaring met een verdacht berichtje op haar smartphone. Zij vertrouwde het niet en heeft niet op de link geklikt, maar heeft er een onprettig gevoel aan over gehouden. Anderen vallen haar met soortgelijke ervaringen bij.

“Een 80-plusser haalt haar tablet tevoorschijn en laat zien hoe ze de bijeenkomst met ChatGPT heeft voorbereid”

Digitale revolutie
De groep senioren verbaast zich erover dat jongere generaties tegenwoordig met hun smartphone leven. Iemand wijst erop dat we, na de industriële revolutie, nu in een digitale revolutie leven. Dat is leuk en interessant, maar maakt sommige mensen ook onzeker. Toch vinden de meesten dat je niet moet afhaken bij de nieuwe, digitale tijd: “We rijden tegenwoordig ook niet meer met paard en wagen”. Dan haalt een 80-plusser haar tablet tevoorschijn om de anderen te laten zien hoe ze deze bijeenkomst zelf met ChatGPT heeft voorbereid. “Ik haak niet af! Door nieuwe technologie kan ik telkens nieuwe dingen ontdekken!”

In deze aflevering laten we Annie Rugge-Breukelaar, contactpersoon van de Studiekring 50plus aan het woord.

Bij onze studie-kring is iedereen welkom
“Ik ben Annie Rugge-Breukelaar, in 1954 geboren in de Achterhoek. Sinds ik op mijn vierde naar Ter Apel ben verhuisd, woon ik hier. Daarom voel ik me op en top Groningse. Mijn man en ik hebben een woonboerderij met allerlei dieren. Vroeger heb ik gewerkt als directiesecretaresse. Toen onze kinderen werden geboren ben ik gestopt, om vervolgens in deeltijd als ambtelijk secretaris bij een ondernemingsraad aan de slag te gaan. Inmiddels ben ik gepensioneerd en zijn de kinderen de deur uit. Nog steeds ben ik druk met onze dieren. Ook wil ik mijn geest actief houden, nieuwe dingen leren. Daarom is het leuk om aan de Studiekring 50plus mee te doen.

“De maatschappelijke functie van de bieb is enorm veranderd”

Toen ik jong was, leende ik boeken in de bibliotheek en nog steeds loop ik vaak na het boodschappen doen even langs om te kijken of er iets interessants voor mij bij zit. In mijn herinnering was de bibliotheek vroeger stil en streng. Inmiddels is de maatschappelijke functie van de bieb enorm veranderd: kijk maar naar wat er nu allemaal aan cursussen, lezingen en groepen wordt georganiseerd! Ik merk wel dat daar helaas niet altijd even veel bezoekers op afkomen. Dit komt misschien omdat het dorp vergrijst. Een deel van de bevolking vindt het, denk ik, ook best spannend om naar de bibliotheek te komen.”

Annie Rugge-Breukelaar

Beetje afwijkend
“Het idee achter de Studiekring 50plus komt oorspronkelijk uit Denemarken. In Nederland zijn de studiekringen verenigd in een landelijk platform met een eigen website. Onze kring in Ter Apel is door de bibliotheek geïnitieerd en bij de oprichting door het landelijk platform begeleid. De bijeenkomsten beginnen volgens het officiële format van de Studiekring 50plus met een rondje nieuws, maar het stond ons tegen dat het dan meestal over nare berichten in de krant gaat. Daarom starten wij nu met een rondje positief nieuws. De officiële werkwijze is ook dat een deelnemer of iemand van buiten een presentatie geeft. Maar wij bepalen liever van tevoren samen een onderwerp en organiseren daar een gespreksronde over. Dan kan eenieder zich van tevoren in het thema verdiepen en heeft zo zijn of haar eigen inbreng. Dit zorgt ervoor dat alle deelnemers betrokken zijn bij het onderwerp en we een trouwe bezoekers hebben.

“Onze manier van werken is erop gericht om alle deelnemers mee te laten doen”

De studiekring in Ter Apel wijkt dus een beetje af van het oorspronkelijke stramien. Onze manier van werken is erop gericht om alle deelnemers mee te laten doen, op allerlei niveaus en ieder op zijn of haar eigen manier.”

Respect en enthousiasme
“Je moet het woord ‘studie’ in studiekring trouwens niet al te letterlijk nemen: het doel van onze kring is vooral om elkaar te ontmoeten, nieuwsgierig te zijn, informatie te vergaren en je hoofd jong te houden. Ik vind het onderlinge respect en het enthousiasme van de deelnemers erg fijn. We staan als leden allemaal anders in het leven en toch gaan we heel prettig en open met elkaar om. Buiten de studiekring is het niet zo dat we samen gaan barbecueën of zo, maar als we bijeenkomen is het altijd goed. In de zomer, toen het erg warm was, hebben we de studiekring een keer bij ons thuis onder de notenboom gehouden.

“De kring zorgt voor contact tussen mensen die elkaar anders niet zouden tegenkomen”

De bibliotheek is een fijne plek om als studiekring bijeen te komen. Ik blijf het bijzonder vinden dat er zoveel verschillende mensen naar onze bijeenkomsten komen. De kring zorgt voor contact tussen mensen die elkaar anders niet zouden tegenkomen. We hebben dan ook geen strenge regels: iedereen is welkom. Onze enige regel is dat je interesse in de wereld en in anderen moet hebben.

We zijn nu met ongeveer veertien deelnemers. Dit is qua grootte momenteel een prima groep. Meestal hebben we een vaste voorzitter en een notulist. Bij afwezigheid rouleren de werkzaamheden onder de leden. Wat ik de deelnemers aan onze studiekring wil meegeven? Ik wens hen toe dat ze door de groep een brede blik blijven behouden, positief blijven denken, blijven meedoen en zich positief blijven opstellen naar elkaar toe. Voor mij is dat belangrijk met al die polarisatie in de samenleving.”

Tekst door Ronald van Steden (Programmaleider Bibliotheek en Burgerschap bij bij Socires) en David Oldenhof (onderzoeker bij Socires).
Fotografie door Lilian van Rooij, tekeningen door Joko Pratomo.

Dit artikel verscheen eerder in Vensters op verbinding; De maatschappelijke betekenis van openbare bibliotheken, een publicatie van Socires, Socires is een onafhankelijk centrum voor samenlevingsvraagstukken, gevestigd in Den Haag.