Existeren 

Op een mooie zomerdag zit een Fransman op een terras in Parijs te lunchen met een hoge Duitse officier. Een jonge man loopt op hen af, richt zich tot de Fransman en begint te zingen. Het is een lied dat het Franse verzet zingt om de Duitse bezetters te beledigen. Hij zingt het vanuit zijn hart en kijkt de Fransman daarbij recht in de ogen, wetend dat de Duitse officier meeluistert. Hij verschijnt, zonder angst.

Het is een scène uit de nieuwe film De Gaulle en de jongen is Fernand Bonnier de La Chapelle. Hij heeft in de film maar een bijrol, toch is hij degene die me is bijgebleven. Ik raakte gegrepen door zijn rebelsheid en door de overgave waarmee hij zich verzet, tegen de Duitsers en ook tegen de Fransen die zich bij de bezetting neerleggen en niet terugvechten. Gaandeweg kreeg ik veel bewondering en empathie voor deze jonge man en bij iedere scène vroeg ik me af wat ik in die tijd gedaan zou hebben.

Spoiler alert voor wie de film nog wil zien en de geschiedenis van Fernand niet kent.

De laatste scène raakte me, omdat de film laat zien hoe Fernand steeds meer een andere uitweg zoekt voor zijn pijn en woede. Uiteindelijk schiet hij in december 1942 in Algiers de Franse admiraal Darlan dood, een man die hij als verrader van het Franse volk beschouwt. Twee dagen later wordt hij gefusilleerd. Hij was twintig.

De film neemt je fenomenaal mee in wat een oorlog doet met mensen en met hun keuzes. Vanuit onze veilige situatie kunnen we ons daar nauwelijks een voorstelling van maken, terwijl mijn opa’s en oma’s maar één generatie geleden zelf bezetting en onderdrukking hebben meegemaakt.

Verschijnen
Terug naar die terrasscène. Waarom juist die scène me zo bijbleef, begreep ik pas toen ik in ‘Verschijnen in eigen naam’ van Jenya Krul-Brugman het woord existeren tegenkwam: ‘Existeren komt van het Latijnse ex-sistere. Naar buiten treden en tevoorschijn komen. Het is niet alleen bestaan. Het is verschijnen. Het is je laten zien, in eigen naam.’

“Existeren is je verhouden tot je eigen bestaan, weten dat je er bent en de moed hebben om dat te dragen”

Ze ontleent het woord aan de Duitse filosoof Martin Heidegger. Existeren is je verhouden tot je eigen bestaan, weten dat je er bent en de moed hebben om dat te dragen. Dat deed die jongen op het terras. Hij verscheen vanuit zijn diepste zijn, met het risico dat de dood zou volgen. Die overgave maakte indruk op me.

BOOS
Eenmaal thuisgekomen na de film moest ik ook aan denken aan een ontzettend mooi en intens gesprek tussen Tim Hofmann en Joris Luyendijk in de podcast BOOS. Tim vraagt door op de beweging die Luyendijk heeft gemaakt. Hij heeft namelijk zijn rol als journalist losgelaten en is activist geworden. Hij zet zich fulltime in voor Oekraïne, werft op grote schaal fondsen en rijdt zelf met hulpgoederen die kant op. Ondertussen spreekt hij onomwonden uit waar we volgens hem staan: we zijn in oorlog. Toch wil ik het woord existeren niet opsluiten in oorlog en verzet. Voor mij gaat existeren over verschijnen in wat je te doen hebt, congruent met wie je bent en met de plek die je wilt innemen.

Wie het gesprek luistert, voelt dat Joris ten diepste doet wat hij gelooft dat hij te doen heeft. Ook dat is voor mij een daad van existeren. Hij heeft de moed om zijn vertrouwde rol los te laten. De rol van journalist en auteur dat hem veel heeft gebracht. Ik bewonder zijn keuze en het wakkerde iets in me aan.

Het liet me achter met een vraag die ik sindsdien met me meedraag: ben ik aan het doen wat ik te doen heb? En wat is jouw antwoord als jij jezelf die vraag stelt?

Tekst Michael van Loenen, oprichter van House of Changemakers. Een plek om op te laden voor doeners met idealen.Hij geeft workshops over de Uno-box (een kunstzinnig kompas om betekenis en impact voor jou als mens te (her)ontdekken), is spreker, auteur en was mede-oprichter van sociale onderneming YouBeDo.

10 jaar MaatschapWij!
Vier het met ons mee en download hier ons jublileum e-magazine.
Meedenken over de toekomst van MaatschapWij? Vul de enquête in.