Activisme en socialisme tegen de status quo: drie inspirerende voorbeelden uit de wereldpolitiek

Toen Zohran Mamdani vorig jaar verkozen werd als burgemeester van New York, ging er een knop om in mij: het kan dus wél! De jaren van deprimerende politieke ontwikkelingen – in Nederland, Amerika, bijna overal, zo leek het – hadden mijn geloof in democratie doen kelderen. Maar ineens wist een jonge, socialistische moslim het volk achter zich te scharen. Het maakte me hongerig: ik wilde méér van dit soort politici op mijn netvlies. Dus ging ik op zoek.

De verkiezing van Mamdani lijkt op dit moment een bescheiden progressieve golf teweeg te brengen in Amerika. In verschillende steden en staten boeken linkse ‘outsiders’ bepalende winsten in (voor)verkiezingen. Katie Wilson in Seattle, Janeese Lewis George in Washington, Abdel El-Sayed in Michigan; de lijst wordt met de maand langer. Niet voor niks is ‘democratisch socialisme’ het afgelopen jaar enorm gestegen als zoekterm op Google.

Maar ook buiten Amerika zijn (jonge) politici bezig tegen de gevestigde orde te schoppen. In deel 1 van deze serie gaf ik twee inspirerende voorbeelden uit  Nederland en het Verenigd Koninkrijk. Deze keer richt ik mijn blik op andere continenten. Van een ex-rugbyspeler tot een activistische protestleider en een bekroond fotojournalist: deze politici pakken de boel radicaal anders aan. Laat ze hoop en inspiratie bieden in een tijd waar dat nog altijd een welkom tegengif is.

“Deze politici pakken de boel radicaal anders aan”

Australië: David Pocock
David Pocock (38) was jaren voor hij de politiek in ging al een bekende naam in Australië. Hij speelde voor de Wallabies, het nationale rugbyteam, en was zelfs een tijdje aanvoerder. Waar veel topsporters zich heel bewust niet uitlaten over politieke zaken, was Pocock een uitzondering. Al tijdens zijn rugbycarrière sprak hij zich openlijk uit voor het homohuwelijk, steunde hij klimaatmaatregelen van de overheid, en nam deel aan geweldloze protesten.

Zijn bekendste burgerlijke ongehoorzaamheid-actie vond plaats in 2014, toen hij zichzelf tien uur lang vastketende aan een graafmachine bij een kolenmijn, wat leidde tot zijn arrestatie. Pocock is sowieso niet vies van statements maken: hoewel hij in 2010 een trouwceremonie hield met zijn vrouw, weigerden de twee om officiële documenten te ondertekenen tot het voor iedereen in Australië mogelijk zou zijn om dat te doen. Pas nadat het homohuwelijk in 2017 legaal werd, trouwde het stel voor de wet.

Nadat hij in 2020 stopte met rugby begon hij een onafhankelijke politieke grassroots-campagne in het Australian Capital Territory (ACT), de deelregio waar hoofdstad Canberra gevestigd is. Om zich verkiesbaar te stellen moest Pocock afstand doen van zijn Zuid-Afrikaanse en Zimbabwaanse nationaliteit (hoewel hij geboren werd in Zuid-Afrika, verhuisde hij als tiener naar Australië met zijn familie).

“Het is onaanvaardbaar dat – als een van de rijkste landen ter wereld – zoveel mensen in onze samenleving, met name kinderen, gedwongen worden om in armoede te leven” – David Pocock

De campagne van de oud-rugbyspeler was succesvol: in 2022 werd hij de senaat in gestemd, als eerste onafhankelijke kandidaat uit ACT ooit. Speerpunten waren het aanpakken van corruptie, meer investeren in hernieuwbare energie en natuurbehoud, en het versoepelen van euthanasiewetgeving. De laatste tijd spreekt hij zich ook regelmatig uit voor betere regulering rondom datacentra.

Eén van de successen die Pocock in de senaat boekte was het afdwingen van een nieuwe ‘Adviescommissie voor economische inclusie’ die sindsdien jaarlijks onderzoekt of uitkeringen voor minima in Australië wel toereikend zijn. De eerste aanbeveling van deze commissie was om financiële steun voor werkzoekenden aanzienlijk te verhogen. In 2025 werd Pocock herkozen als senator. Zijn steun was verdubbeld.

David Pocock

Colombia: Francia Márquez
Francia Márquez (44) was tot voor kort vice-premier van Colombia. Ze was de tweede vrouw ooit die deze positie bekleedde, en de eerste van Afro-Colombiaanse afkomst. Politiek was haar niet vreemd: al op haar dertiende werd Márquez activist, toen de Ovejas-rivier in haar gemeenschap omgeleid dreigde te worden naar een waterkrachtcentrale. In haar twintiger jaren streed Márquez – niet zonder risico – voor de rechten van Afro-Colombiaanse mijnwerkers.

In 2014 leidde Márquez een vrouwenmars van 350 kilometer naar hoofdstad Botogá om aandacht te vragen voor de gevolgen van illegale mijnbouw in Cauca voor natuur en mens. Na tien dagen lopen en 22 dagen protesteren beloofde de regering maatregelen, en twee jaar later waren alle illegale mijnbouwinstallaties in het gebied opgedoekt. Ook speelde Márquez een rol in de vredesonderhandelingen tussen de regering en de FARC. Haar werk bleef niet onopgemerkt: in 2018 kreeg Márquez de Goldman Environmental Prize; een jaar later nam de BBC haar op in hun lijst 100 Women.

In 2021 stelde Márquez zich kandidaat voor de presidentsverkiezingen. Haar campagne richtte zich op vrouwen, Afro-Colombianen en oorspronkelijke inwoners: allemaal groepen die ondervertegenwoordigd waren en zijn in de Colombiaanse politiek. Uiteindelijk werd ze vicepresident onder Gustavo Petro, de eerste linkse president in Colombia sinds lange tijd. Samen richtten ze het Ministerie van Gelijkheid en Rechtvaardigheid op.

Helaas was het progressieve tijdperk in de Colombiaanse politiek maar van korte duur. Na de verkiezingen van dit jaar nam de extreemrechtse president Abelardo de la Espriella het stokje over, het nieuwe ministerie werd per direct ontbonden.

“Het was het waard, net zoals het voor mijn voorouders de moeite waard was om te vechten zodat ik vandaag geen ketenen draag. Mijn oproep aan andere vrouwen is om deze ruimtes te durven innemen” – Francia Márquez

Toch heeft heeft Márquez een blijvend stempel gedrukt op het land. Ze vertaalde gemeenschapsactivisme naar de nationale politiek, zonder haar toon of kledingstijl aan te passen aan de traditionele politieke elite. En ondanks het feit dat ze slachtoffer werd van racisme, bedreigingen en moordpogingen, bleef ze zich onvermoeibaar inzetten voor minderheden. Daarmee is Francia Márquez een voorbeeld voor velen.

Bij haar afzwaaien in augustus werd ook haar officiële staatsieportret onthuld: een groot contrast met de talloze witte mannen die haar voorgingen. Márquez plaatste er een video van op Instagram, met de tekst: ‘Tot waardigheid een gewoonte wordt ✊🏾’. Talloze vrouwen betuigden hun dankbaarheid voor haar strijd.

Francia Márquez

Kenia: Boniface Mwangi
Boniface Mwangi (43) is fotojournalist en een van de bekendste en meest onbevreesde activisten van Kenia. Al jaren spreekt hij zich stellig uit tegen corruptie en vóór sociale rechtvaardigheid. Katalysator hiervoor waren de rampzalige gebeurtenissen in 2007.

Na een omstreden verkiezingsuitslag eind dat jaar braken er door heel Kenia gewelddadige rellen uit, met meer dan duizend doden en honderdduizenden gewonden tot gevolg. Mwangi documenteerde de nasleep met zijn camera. Zijn foto’s werden niet alleen wereldwijd vertoond in kranten, hij organiseerde ook tentoonstellingen in de tien zwaarst getroffen plaatsen. Op die manier wilde hij de dialoog tussen verschillende stammen stimuleren, en geweldloosheid bevorderen.

In de jaren na de verkiezingen ontpopte Mwangi zich tot een prominente activist. Hij richtte verschillende initiatieven op om corruptie en geweld in Kenia te bestrijden. Zijn guerilla-tactieken waren daarin niet altijd onomstreden: zo liet hij in 2013 een groep bebloede varkens los voor het parlement, als kritiek op ‘gulzige’ parlementsleden die een hoger loon eisten – tot verontwaardiging van dierenrechtenorganisaties.

In 2017 lanceerde Mwangi zijn eigen politieke partij: Ukweli. Hoewel de partij tot op heden vooral fungeert als ideologische grassroots-beweging en nog niet heeft deelgenomen aan de nationale politiek, kan daar binnenkort verandering in komen: vorig jaar kondigde Mwangi aan dat hij zich kandidaat stelt voor de presidentsverkiezingen van 2027.

“Activisme is voor mij de huur die ik betaal om in deze wereld te mogen zijn. God heeft me een megafoon gegeven, en die gebruik ik om voor andere mensen te spreken” – Boniface Mwangi

Op Instagram noemt hij zichzelf alvast ‘The People’s President’, met een campagne gericht op toegankelijke gezondheidszorg, gratis openbaar onderwijs en betere huisvesting. Hij moedigt landgenoten aan om niet puur te stemmen op basis van hun etnische afkomst (een diepgewortelde traditie in Kenia), en wendt zich zowel offline als online vaak tot de jongste generatie stemmers, met succes.

Of het genoeg is voor het presidentschap zal volgend jaar moeten blijken, maar één ding is zeker: de stem van Boniface Mwangi is niet meer weg te denken uit Kenia.

Boniface Mwangi

De kloof dichten
Pocock, Márquez en Mwangi: drie publieke personen die zich op geheel eigen wijze inzetten voor hun land. En hoewel ze opereren in verschillende werelddelen, culturen en contexten, hebben ze ook een aantal belangrijke dingen gemeen:

1. ze strijden allemaal voor betere basisvoorzieningen voor doorsnee burgers en tegen corruptie onder machthebbende;
2. ze passen zich bewust niét aan aan het taalgebruik en gewoontes van de gevestigde politieke orde;
3. ze gebruiken spraakmakende acties en activisme om hun punt te maken.

Deze drie ingrediënten lijken een goed recept te vormen voor het dichten van de kloof tussen burgers en politiek. Met corrupte leiders en grootkapitalisten aan de macht is het immers niet gek dat veel mensen hun geloof in democratie aan het verliezen zijn. Kiezers snakken naar een nieuw normaal, een fris geluid; naar vertegenwoordigers waarin ze zichzelf ook daadwerkelijk herkennen.

Soms vertaalt zich dat helaas in rechts-populisme. Maar deze politici laten zien dat er óók een andere weg mogelijk is. Een weg die focust op zorgzaamheid, gelijkwaardigheid en eerlijke kansen voor iedereen. Ik ben heel benieuwd of deze trend doorzet, zowel in Amerika als daarbuiten. En blijf intussen hopen dat er binnenkort een Nederlandse Mamdani opstaat…

Headerbeeld: Ross Findon via Unsplash