Kees Klomp: betekenisvol ondernemen draait niet om shiny happy startups

18 januari 2017 -

Kees Klomp rijdt iedere dag het land door om zijn boodschap te verkondigen. Na ons interview moet hij door, spreken voor 100 topmarketeers over betekenisvol ondernemen. Maar eerst neemt hij de tijd voor een gesprek over de stand van de betekeniseconomie in Nederland en zijn persoonlijke drijfveren. “Ook ik wil van betekenis zijn.”

Naar aanleiding van zijn ‘Handboek betekenisvol ondernemen’ verscheen Kees Klomp afgelopen voorjaar in de veelbesproken Tegenlicht-aflevering ‘Het rendement van geluk’. Daarna ging het snel. Zijn boek is inmiddels aan de derde druk toe. Ook adviseert hij ondernemers en bedrijven, van MKB tot CEO, en geeft hij les op universiteiten en hogescholen.

Kantelpunt

Zelf heeft hij een heldere verklaring voor het succes van zijn boek: “De afgelopen decennia heeft de wereld veel schade en schande gekend door de focus op geld. Tijdens de research voor mijn boek ontdekte ik dat dat de crisis van 2008 een kantelpunt is geweest. Na 2008 nemen de investeringen in duurzaamheid significant toe, het is mainstream geworden. We ontdekken dat er geen onderscheid bestaat tussen markt en maatschappij. Bedrijven komen niet meer weg met crimineel gedrag omdat de markt ‘nu eenmaal zo werkt’.”

Kees Klomp gelooft heilig dat ethiek de belangrijkste vorm van kwaliteit gaat worden. De vraag naar fairtrade en biologische producten groeit. “Het is toch bijzonder dat Tony’s Chocolonely, een protestmerk dat louter en alleen opgericht is om aandacht te vragen voor slavenhandel in de cacao, anno 2016 het grootste cacaomerk van Nederland is geworden?”

Van protestmerk naar marktleider

De betekeniseconomie is een Nederlandse vertaling van het begrip Purpose Economy, dat in 2014 geïntroduceerd werd door Aaron Hurst. Volgens Klomp spreek je van een betekeniseconomie wanneer bedrijven zich inzetten om maatschappelijke waarde te creëren, in plaats van eindeloze financiële winst.

Het klinkt allemaal nobel en prachtig, dat betekenisvol ondernemen. Maar aan elitaire of oppervlakkige liefdadigheid heeft Klomp geen boodschap: “Geluk als een shiny, happy status is voor mij niet interessant, ik wil van echte betekenis zijn. Wat nog wel eens wordt vergeten is dat het in de betekeniseconomie om échte problemen gaat.”

MaatschapWij: Welk soort problemen pakken ondernemers in de betekeniseconomie aan?

Kees Klomp: “Je hebt twee soorten problemen: ecologische en sociale. Bij de eerste gaat het om klimaatverandering, (plastic)vervuiling en ecologische achteruitgang. Op sociaal vlak hebben we vooral te maken met inkomensongelijkheid. Een probleem dat door onder meer Thomas Piketty uitgebreid is geagendeerd, maar nog steeds niet de aandacht krijgt die het verdient. Het heeft een enorme invloed op ons leven, en het is een probleem dat zichzelf in stand houdt.”

Onze onbegrensde markteconomie is daar toch mede schuldig aan? Zijn bedrijven niet juist de bad guys in dat verhaal?

“Dat klopt wel. Maar bedrijven zijn ook veel slagvaardiger in het oplossen van die problemen dan overheden. De democratie vereist uitgebreide inspraak van burgers, de overlegstructuren zijn eindeloos. Ondernemers zijn van nature actief en snel. Ze maken meer impact.”

“Je ziet al dat mensen zich schamen en denken ‘ik ga niet te koop lopen met het lijden van anderen’.”

Kun je wat voorbeelden noemen?

“Neem de klimaatproblematiek. Er zijn oneindig veel vergaderingen geweest, onlangs in Parijs, waarbij beleidsmakers met elkaar doelstellingen formuleren. Ondertussen zijn er al veel bedrijven, ook grote bedrijven, die samenwerken om dit probleem op grote schaal aan te pakken, zoals Google en Ikea. Er wordt massaal overgestapt op duurzame energie. Dit gebeurt in bijna elke marktsector, er zijn enorme innovatieprocessen aan de gang.”

Ikea’s zonnepanelen

Welke rol speelt de consument in dit alles?

“Ook die is veranderd. Consumeren is meer dan alleen een product kopen, steeds vaker kiezen mensen voor de manier waarop het product is gemaakt, waar het vandaan komt. Het nieuwe product is het proces. Niemand wil misdadige koffie, die smaakt niet lekker.”

Duurzame producten zijn vaak ook duurder. Hoe worden ze ook toegankelijk voor mensen die minder te besteden hebben?

“Dat kantelpunt komt over de hele linie steeds dichterbij. In de jaren tachtig kwam fairtrade in een stroomversnelling terecht. Het werd ons duidelijk dat we al die jaren meegewerkt hadden aan het in stand houden van gelegaliseerde slavenhandel. Vandaag de dag zijn er eigenlijk geen oneerlijke koffie en bananen meer verkrijgbaar. Zelfs bij prijsvechters als Lidl en Aldi is de koffie veel eerlijker dan twintig jaar geleden. Dat is vooruitgang. Onlangs heeft Moyee fair chain koffie geïntroduceerd, waarbij boeren niet alleen een eerlijke prijs voor de bonen krijgen, maar de koffie zelf branden én verkopen.

De volgende industrie die gaat kantelen is de mode. Je ziet al dat mensen zich schamen en denken ‘ik ga niet te koop lopen met het lijden van anderen’. Voor een paar euro meer kun je kleding maken die wel deugt.”

Een positieve trend dus. Hoe gaat eigenlijk het met betekenisvol ondernemen in Nederland?

“Om eerlijk te zijn: niet zo goed. Nederland bungelt onderaan alle wereldlijstjes wat betreft sociaal ondernemerschap en duurzame innovatie. We zijn behoorlijk verwend door een alom aanwezige overheid en helemaal niet zo ondernemend in maatschappelijke zin. Hier is 1 op de 75 startups een sociale onderneming. In Engeland, een land met een veel minder sterk sociaal vangnet, heeft 1 op de 4 bedrijven heeft een maatschappelijke missie. Het is een gevaar voor Nederland als wij op dit vlak de boot gaan missen.”

“Het ‘goede’ nieuws is dat de druk steeds meer toeneemt, dat mensen steeds meer voelen dat het ook over hen gaat.”

Welke problemen kom jij vaak tegen bij ondernemers die van betekenis willen zijn?

“Conventionele bedrijven weten goed hoe ze winst moeten maken, maar hebben moeite met het creëren van maatschappelijke impact. Grotere bedrijven help ik daar dus mee. Bij de startups is het precies andersom: ze lopen over van goede intenties, idealisme en een enorme gedrevenheid. Maar geld verdienen is geen prioriteit. Sterker nog, velen voelen zich daar slecht of schuldig bij. Dat is een terugkerende spanning, tussen het zakelijke en het maatschappelijke resultaat. Multinationals nemen steeds vaker betekenisvolle startups over, omdat ze van elkaar kunnen leren. Zo nam Unilever, onlangs het ecologische schoonmaak- en cosmeticamerk Seventh Generation over.”

Jij maakt je sterk om de betekeniseconomie in Nederland nog steviger op de kaart te zetten. Waar komt die drive vandaan?

“Ik had een hele bijzondere, zeer politiek geëngageerde opa. Een oercommunist, met portretten van Marx en Engels in de woonkamer. Zolang ik me kan herinneren hebben we zeer veel filosofische gesprekken gehad over hoe de wereld in elkaar steekt.  Ik ben opgegroeid in een tijd waarin voor het eerst hongersnoden in Ethiopië op televisie kwamen. Ik trok heel me dat verschrikkelijk aan. Dan gingen mijn opa en ik de rest van de middag met elkaar brainstormen over wat we eraan konden doen. Campagnes bedenken, of soep maken en dat verkopen. Druppels op een gloeiende plaat, maar we déden iets. Dat is me altijd bijgebleven, het is later verder aangewakkerd toen het boeddhisme op mijn pad kwam en zaken als compassie en wederzijds begrip meer nadruk kregen.”

Kees Klomp over betekenisvol ondernemen en zijn drijfveren:

Wat zijn je toekomstplannen?

“Ik heb mijn vrouw beloofd geen boeken meer te schrijven, maar ik ben toch stiekem begonnen. Met twee boeken zelfs. Het eerste boek heeft op dit moment de werktitel happiMess. Het andere boek is onderdeel van het project Purpose People, dat gaat over het belang van pijn in purpose. Als jij geen last hebt van smeltende ijskappen, waarom zou je er dan iets aan doen? Het goede nieuws is dat de druk steeds meer toeneemt, dat mensen steeds meer voelen dat de betekeniseconomie ook over hen gaat.”

Wil je meer weten over de betekeniseconomie en betekenisvol ondernemen, bekijk dan ook de Tegenlicht Uitzending ‘Het Rendement van Geluk.’  Ook interessant om te lezen: Care First: elke euro die je uitgeeft kan een verschil maken.

Ken jij mensen die hun nek uitsteken om de samenleving positief te veranderen op het gebied van betekenisvol ondernemen, of een ander thema? Tip de redactie!

Steun je het gedachtegoed van MaatschapWij? Teken dan nu ons manifest.

Video door: Jeppe van Pruissen
Tekst door: Mandy Fit