Welkom op het snelst groeiende inspiratieplatform voor een socialer en duurzamer Nederland

Waarom elke peuk die jij opsteekt een ‘fuck you’ naar je kleinkinderen is

25 oktober 2018 -

Stoppen met roken. Veel verstokte rokers willen niets liever. Maar het echt doen is een ander verhaal. En volhouden vereist helemaal een ijzersterke discipline. Veelgehoord excuus: “Maar ik heb alleen mezelf ermee.” Nou, dat klopt niet helemaal. De schade van roken reikt veel (veel!) verder dan jouw longen. En is zelfs al aangericht voordat hij die longen bereikt. 

In veel ontwikkelde landen bestaat de helft tot driekwart van de prijs van tabaksproducten uit belastingen. Dit jaar stijgt de prijs van een pakje sigaretten maar liefst twee keer, vanaf januari steeg de accijns met 14 cent, en op 1 april kwam daar nog een euro bovenop. Een pakje shag van 50 gram werd toen € 2,50 duurder. Wanneer je iets te roken koopt in de tabakszaak, gaat zo’n 75 procent van wat je betaalt linea recta naar Den Haag.

Kost een pakje peukies straks twinting euro?

Hoewel je voor een pakje saffies dus een behoorlijke duit in het zakje moet doen en die duit steeds groter wordt, rookte in 2019 nog meer dan 20 procent van de bevolking van 18 jaar en ouder.

Daar moet een eind aan komen, vindt staatssecretaris Paul Blokhuis. Wat hem betreft kost een pakje sigaretten € 20,-. Onder zijn leiding werd het tabaksontmoedigingsbeleid aangescherpt en werden er in het Nationaal Preventieakkoord nog meer maatregelen getroffen om in 2040 ‘een rookvrije generatie’ te hebben. Bijvoorbeeld dat alle kinderboerderijen, kinderopvanglocaties en schoolterreinen rookvrij worden. En dat eerstelijns stoppen-met-rokenprogramma’s niet meer vanuit het eigen risico betaald hoeven te worden.

Wat kost dat?

De hamvraag blijft altijd: wat leveren al die accijns nou op? En verdient de staat niet aan het ongezonde gedrag van rokers? Dat zocht onderzoeksjournalist Anna Dijkman uit in een aflevering van Stand van Nederland.

Zo concludeert Dijkman dat er een overschot is van 2,8 miljard. De staat verdient op dit moment dus aan mensen die roken. Maar: “Dit gaat nog uit van de huidige situatie. De ontwikkeling in de medische zorg gaan natuurlijk door, dus rokers kunnen we beter steeds beter behandelen aan hun ziektes”, aldus de onderzoekster.

De zorgkosten zullen dan stijgen, terwijl een deel van de baten wegvalt. “Het kan goed zijn dat de som gaat kantelen en in het nadeel uitvalt voor de rokende samenleving”, voorspelt ze.

Hoe de balans ook uitpakt, voor je eigen gezondheid is het verstandig om van de damper af te blijven. De schadelijke gevolgen van roken hoeven we je vast niet uit te leggen. Maar dat de impact van je saffie veel verder reikt dan jouw longen wist je misschien nog niet. Uit een rapport van de World Health Organisation (WHO) bleek namelijk dat de CO2 uitstoot van de tabaksindustrie enorm is, en zelfs vergelijkbaar met de van hele landen. De productie van tabak is veel schadelijker dan de productie van de meeste grondstoffen en tast de aarde op vele fronten aan. Dus als we dan toch een overschot op de balans hebben, dan weten we direct waar dat geld voor bestemd zou moeten zijn.

Maak plaats voor de tabaksplant

De tabaksplant is een hongerig gewas dat graag groeit in de buurt van droog tropisch bos. Of liever: op de plek waar voorheen zo’n droog tropisch bos stond. Veel voedingsstoffen bevat deze grond niet. Dus na één of twee keer oogsten valt er niks meer te halen en wordt er een nieuw bos gekapt. Ook om tabaksbladeren te drogen zijn er bomen nodig. Bij elkaar zijn dat enorme gebieden tropisch bos die plaats moeten maken. In sommige Aziatische of Afrikaanse landen is de tabaksteelt verantwoordelijk voor 5 procent van het verlies van bomen.

Giftige chemicaliën als drinken

De tabaksteelt gaat gepaard met grote hoeveelheden meststoffen en pesticiden waarmee onzorgvuldig wordt omgegaan. Want de boeren kennen de risico’s van deze giftige stoffen simpelweg niet. Doordat beschermende kleding ontbreekt komen boeren, arbeiders en hun beider families in aanraking met allerlei gevaarlijke chemicaliën. En als ze daar niet ziek van worden, dan kunnen ze nog altijd een nicotinevergiftiging oplopen. Daarvoor hoef je alleen maar een nat blad aan te raken. Vooral bij kinderen – die vaak vanaf hun dertiende op de plantages werken (!) – kan dit leiden tot hevige koorts, braken en duizeligheid.

Maar ook mensen die niet op het land werken komen in contact met het gif: doordat tabak veelal in de buurt van rivieren wordt geteeld, sijpelen meststoffen en pesticiden vanaf het land zo de rivieren in. Die rivieren zijn vaak de enige drinkwaterbron van de bevolking. En als we het dan toch over water hebben: voor de wereldwijde tabaksteelt is per jaar zo’n 22 miljard ton water nodig.

Footprint zo groot als een land

De tabaksproductie stoot elk jaar zo’n 84 miljoen ton CO2 uit. Dat is ongeveer 0,2 procent van de jaarlijkse totale uitstoot van de hele wereld. Klinkt weinig? Misschien niet als je bedenkt dat dat vergelijkbaar is met de jaarlijkse uitstoot van Israël of Peru.

Een sneaky sector

Het meest sneaky van de industrie is dat – net als bij vele andere sectoren – de productie van tabak ten koste gaat van de middelen en het milieu van andere landen dan de landen waarin de uiteindelijke sigaret wordt gerookt. Bijna 90 procent van alle tabaksteelt vindt plaats in ontwikkelingslanden. Hun bronnen worden bijna letterlijk verbrand. Daarmee profiteren rijkere landen van de zwakkere regelgeving en de groeiende bevolking van armere landen. Waarmee ze de sociale en de milieudruk verleggen naar het buitenland. En de winst? Die gaat naar de landen waar de dampers worden gerookt.

Oké, en nu?

Zouden we de kosten van al deze schade mee berekenen in een pakje sigaretten dan rijst de prijs de pan uit. Want daaronder vallen niet alleen verhoogde accijnzen, maar ook de doorberekende boetes die bedrijven opgelegd moeten krijgen voor het bijdragen aan ontbossing en watervervuiling.

Maar een eerlijke prijs voor tabak, bestaat dat wel? En wat nou als de tabaksteelt zou verduurzamen? Met alternatieve droogmethodes, herbebossing, andere meststoffen en pesticides én verantwoordelijk gebruik daarvan en beheersplannen voor landgebruik? En een productie zonder kinderarbeid? Maakt dat het beter?

Nog beter is simpelweg inzien dat roken niet alleen individueel schade aanricht maar dat de hele planeet meerookt. Maakt dat een sigaret niet grofweg tot een onethisch product? En roken iets tot wat eigenlijk echt niet meer kan? Eentje in de categorie vliegen naar Barcelona?

Let’s face it: elke sigaret die je opsteekt is een dikke ‘fuck you’ naar je kleinkinderen. Of eigenlijk: naar iedereen, overal en altijd. Ga jij dit jaar ook echt stoppen? Zet hem op!

Iedere week een flinke dosis positiviteit en blikverruimende kennis in je mailbox? Schrijf je in voor onze nieuwsbrief en ontvang gratis ons nieuwste e-magazine. Inspiratie gegarandeerd.

Tekst door: Marije Remmelink

REAGEER