Een suikertax bereikt het doel niet

Van goede voeding hoor je lekker in je vel te gaan zitten. Maar in onze moderne diëten dient eten steeds vaker als troost, niet als brandstof. Een suikertax lost dat niet op.

Er is iets grondig misgegaan met de manier waarop wij eten en in de fundamentele relatie die wij hebben tot voeding. Voeding hoort je energie te geven, je lichaam te ondersteunen, je geest helder te houden. Het woord zegt het al: voedsel is bedoeld om je te voeden.

Toch eten steeds meer mensen niet om te leven, maar om even niet te voelen, zich even beter te voelen of om een moeilijke middag door te komen. Voedsel als troost, als beloning, als vluchtroute. Als een stiekem (of niet zo stiekem) zondigen. Een guilty pleasure. Voeding, niet als levensgevende kracht, als brandstof, maar juist als ziekmaker. Dat is de werkelijke crisis. En wat doen we? We isoleren en straffen het consumeren van één ingrediënt, suiker…. Fout!

Meer geld voor de overheid, niet gezonder
In februari 2026 kondigde het Nederlandse kabinet eindelijk een suikerheffing aan. Laat, vergeleken met het Verenigd Koninkrijk (2018) en Mexico (2014.) Wat doet deze tax werkelijk? Het antwoord is helaas, niet echt wat we willen! Althans het doel van de oefening – aangenomen dat die de verbetering van volksgezondheid is –  wordt niet bereikt. Een belasting van deze aard is namelijk pas effectief als ze minimaal 20 procent van de verkoopprijs bedraagt. De meeste landen, en daarbij ook Nederland, mikken op 5 tot 10 procent. Goed om extra inkomsten in de lade van de overheid te krijgen, maar onvoldoende om koopgedrag wezenlijk te veranderen bij consumenten.

“De suikertax brengt een nieuwe potentiële gezondheidscrisis teweeg”

Wel wordt er ongewild iets anders teweeg gebracht door deze suikertax, namelijk een nieuwe potentiële gezondheidscrisis. De industrie vervangt namelijk massaal suiker door zoetstoffen; aspartaam, acesulfaam-K, erythritol. Een studie van de Cleveland Clinic (2024) koppelde erythritol aan verhoogd risico op hart- en vaatziekten. Onderzoek in Frontiers in Microbiology (2025) toont aan dat zowel synthetische als ‘natuurlijke’ zoetstoffen de darmflora verstoren. We ruilden een bekend probleem in voor meerdere onbekende risico’s!

De suikertax is dus weer slechts symptoombestrijding.

“Een nieuw voedsellandschap is wat we nodig hebben”

Waar we meer tijd, geld en energie in zouden moeten stoppen, is werken aan een gezondere basis. Een nieuw voedsellandschap is wat we nodig hebben! Er zijn gelukkig wel een paar lichtpunten en dat is dat we de reclame gericht op jongeren vrijwel helemaal hebben verboden, en dat we in scholen de snoepautomaten hebben verwijderd. Dat was toen ik nog jong was niet zo. Je kon gewoon frisdrank, snoep en chocoladerepen op school kopen. Dat vond ik als kind uiteraard heerlijk, maar eigenlijk ook vreemd. Want we kregen tegelijkertijd wel les over gezonde voeding, die vervolgens niet in de hal te krijgen was!

Iedereen achter het fornuis! Niet alleen thuis
De meest krachtige, en meest verwaarloosde, interventie in voedingsbeleid is ook de meest voor de hand liggende: faciliteer de basis van een gezonde start voor kinderen. Smaakvoorkeuren en eetpatronen worden gevormd in de eerste levensjaren. En laat het nu zo zijn dat kinderen tegenwoordig meer suiker, en meer UPS’s (Ultra Processed Foods) eten dan ooit tevoren.

“Faciliteer de basis van een gezonde start voor kinderen”

Een kind dat vroeg en regelmatig wordt blootgesteld aan dit soort eten, ontwikkelt er een voorkeur voor en waagt zich niet aan bittere groente, knapperige sla of een ongezoute noot. Deze raken het ‘bliss point’ in de hersenen namelijk niet; het gedeelte in de hersenen dat aangeeft dat iets wat gegeten wordt optimaal is in smaakbeleving. En dat doet een Kinderbueno, een Twix of een zak chips, perfect in balans gebracht wat betreft zout, vet, suiker en smaakversterkers door de producent in het laboratorium, wel!

Een kind daarentegen dat jong wordt blootgesteld aan gevarieerde smaken, ontwikkelt fysiologisch een bredere smaakbasis, smaakbreedte en eetpatroon. Eetpatronen zijn dus aangeleerd en daar zouden we veel meer aandacht aan moeten besteden!

Wat ontbreekt aan dit beleid is leren koken op school. De huishoudschool bestaat niet langer, en dat is eigenlijk heel jammer. Althans, een deel van de vaardigheden zou toch echt wel een plaats op school verdienen, zoals bijvoorbeeld het koken. Koken is namelijk een overlevingsvaardigheid, die we elke dag zouden moeten oefenen. Toch kunnen steeds minder mensen echt koken. Dit leidt tot voedingskeuzes gedreven door comfort en snelheid.  En deze dagelijkse keuzes hebben vergaande gevolgen. Langzaam, maar heel erg zeker, brokkelen ze je gezondheid af (en ook die van je leefomgeving, want elke maaltijd heeft een voetafdruk).

“Koken is een overlevingsvaardigheid, die we elke dag zouden moeten oefenen”

Elk kind dat opgroeit met een brede, gevarieerde smaakbasis, kookvaardigheid en een gezonde verhouding tot eten, is een volwassene minder die op zijn veertigste kampt met overgewicht, diabetes type 2 of een verstoord eetpatroon. De investering in kinderen is de meest rendabele gezondheidsinvestering die een samenleving kan doen, en tegelijk de minst politiek spectaculaire.

Richt het voedsellandschap opnieuw in
Het meest krachtige inzicht uit de gedragswetenschappen is ook het meest ongemakkelijke: mensen kiezen niet vrij. Ze kiezen uit wat beschikbaar, zichtbaar en betaalbaar is. Zolang de gezonde keuze de moeilijke keuze is, verandert geen enkele campagne iets structureels.

“Zolang de gezonde keuze de moeilijke keuze is, verandert geen enkele campagne iets structureels”

We maken het onze toekomstige generaties niet makkelijk. Ze groeien op in een voedsellandschap waar letterlijk troep op het menu staat; troep, die niet eens de naam ‘voeding’ verdient. Niet alleen in de vorm van Fastfood en Ultra Processed Foods. Maar ook omdat het aanbod in de supermarkten vol zit met glyfosaat en andere bestrijdingsmiddelen. En bovendien zijn de producten groot geworden op voedingsarme bodems met kunstmest. Een gezonde basis is dus ver te zoeken.

Het voedsellandschap herinrichten betekent: slechte keuzes duurder en lastiger maken en gezonde keuzes goedkoper en vanzelfsprekender. Concreet: verplichte supermarktindeling waarbij groente en fruit op ooghoogte staat, snoep verdwijnt van de kassazone en de standaard in schoolkantines, bedrijfsrestaurants en ziekenhuizen gezond én biologisch wordt. Wie iets anders wil, kan dat krijgen, maar moet actief kiezen. Onderzoek toonde aan dat dit soort standaard gezond-interventies de verkoop van groente in kantines met 30 tot 40 procent verhoogt, zonder enig verbod.

Tegelijk moet de prijs van vers voedsel drastisch omlaag. Niet via zachte suggesties, maar via btw-vrijstelling op alle groente en fruit. Dit gecombineerd met het expliciet verplicht benoemen van de schadelijke stoffen in het product, zoals pesticiden, herbiciden en kunstmest. En dit in duidelijk leesbare letters en met vermelding van de hoeveelheden en soorten die gebruikt zijn om het gewas te telen!

“Maak van het niet-biologische voedsel een aparte categorie, herkenbaar door het logo van bijvoorbeeld een doodskopje”

Het is niet het biologische aanbod wat neergezet moet worden als een aparte categorie (met het bekende ‘Groene Blaadje’), maar het niet-biologische voedsel! Daar horen waarschuwingssignalen op te staan door middel van een bepaald logo. Laat het wat mij betreft een ‘doodskopje’ zijn,  die van geel naar dieprood kan kleuren al naar gelang het gebruik van schadelijke chemische stoffen!

Daarnaast zouden we subsidies voor gezonde voeding kunnen overwegen. Onderzoek van de UNC Gillings School of Public Health bevestigde: een combinatie van belasting op ongezond voedsel én subsidie op gezond voedsel leidt tot significant gezondere boodschappenkarren, ook juist bij huishoudens met weinig financiële ruimte.

Kortzichig kijken naar de kosten
De politieke weerstand tegen ingrijpend voedingsbeleid wordt altijd onderbouwd met economische argumenten: jobs, investeringen, vrijheid van keuze. Maar veel te weinig wordt er gepraat over de werkelijke kosten.

“Er wordt veel te weinig gepraat over de werkelijke kosten”

Overgewicht en obesitas kosten Nederland jaarlijks naar schatting 2 tot 3 miljard euro aan directe zorgkosten. Diabetes type 2, voor 80 à 90 procent gelieerd aan leefstijl, treft ruim 1,1 miljoen Nederlanders en is de snelst groeiende chronische aandoening in het land. De indirecte kosten, ziekteverzuim, verminderde arbeidsproductiviteit, vroegtijdig overlijden, worden geraamd op een veelvoud van de directe zorgkosten.

En dan zijn er de 239 juridische procedures die zijn aangespannen tegen voedingsbedrijven tussen 2010 en 2025. Ze verloren er 82 procent van. Elke zaak kost de overheid jaren vertraging en miljoenen aan juridische kosten. De zes grootste mondiale voedingsconcerns genereren samen meer dan 210 miljard euro omzet per jaar. Dat is de financiële asymmetrie en overmacht waartegen het volksgezondheidsbeleid opbokst. Het is werkelijk schandalig dat wij niet allemaal op onze achterste benen staan om onze kinderen beter te beschermen tegen deze ongezonde impulsen in de maatschappij. Een maatschappij waarin we verslaafd zijn aan slecht eten, omdat we het constant en overal aangeboden krijgen. Omdat er immoreel ingespeeld wordt op een voorliefde voor suiker en vet (die biologisch steek houdt) om winsten zo groot mogelijk te maken.

Voedsel als troost is geen oplossing
En dan is er nog iets dat zelden benoemd wordt in beleidsdiscussies, maar misschien wel de kern van het probleem raakt. Voedsel dient in onze samenleving steeds vaker als emotionele regulering. Niet als brandstof, maar als troost. Niet als vreugde aan tafel, maar als verdoving voor een moeilijke dag.

“Voedsel dient in onze samenleving steeds vaker als emotionele regulering”

De opkomst van ‘comfort food’, de normalisering van eten als beloning, de koppeling van ultra bewerkte producten aan sociale rituelen en positieve emoties is het resultaat van decennialang gerichte marketing die voedselproducten genadeloos positioneerden als emotionele oplossingen. Het gevolg is een generatie die nauwelijks meer weet hoe honger aanvoelt. Die eet uit gewoonte, verveling, stress of gezelligheid, maar zelden uit werkelijke behoefte.

Voedsel dat je werkelijk voedt, dat je energie geeft, je hoofd helder houdt, je lichaam in balans houdt, smaakt zelden naar wat de industrie als smakelijk heeft gedefinieerd. Het heeft namelijk karakter. We zien deze verloedering in alles! Op ons bord, in de architectuur, in de kwaliteit van onze huishoudapparaten. Meer, sneller, goedkoper, maar allemaal van slechtere kwaliteit!

Het is een fundamenteel probleem. Een samenleving die door haar consumptiedrang en zoektocht naar gemak, haar leefomgeving verwoest, voedsel vergiftigt en steeds verder wegdrijft van een zinvol en gelukkig bestaan.

Ondernemen met een geweten
De diepste doelstelling van een duurzaam voedingsbeleid is niet het terugdringen van suikerconsumptie. Het is het herstellen van een relatie: die tussen mensen en haar leefomgeving.

Wat betekent het om mens te zijn? Een relatie waarin voedsel je lekker in je vel laat zitten, niet even, maar structureel. Daarvoor moet er een breder gesprek ontstaan over onze relatie tot eten, koken en het voeden van onszelf en onze familie. Iedereen zou jong bewust gemaakt moeten worden van de impact van eten op ons gemoed en ons lijf, en de tijd en vaardigheid moeten krijgen om goed eten te kunnen maken en te eten. Daarnaast zou elke ondernemer een morele verplichting moeten voelen om de gezondheid van de bevolking in zijn algemeenheid goed te doen. Dit gaat volgens mij op voor alle bedrijven (of instanties), niet alleen voedselproducenten, maar ook de supermarkten die het vermarkten, de televisie die het promoot en de scholen waar de jonge consumenten verblijven.