We leven in de Transition Twenties: “De nieuwe samenleving is er al”

Een groene, duurzame en regeneratieve samenleving: voor velen klinkt dat als een utopisch toekomstbeeld om van te dromen, ver weg van onze realiteit. Niets is echter minder waar, als je het aan Jelleke de Nooy van Tol vraagt. Zij ziet een parallelle werkelijkheid die de krantenkoppen zelden haalt. “De nieuwe samenleving is er al. We weten het alleen nog niet.” 

430 pagina’s dik is het, en het weegt meer dan een kilo: het nieuwste boek van Jelleke de Nooy van Tol, Voorlevers van de nieuwe samenleving. Jarenlang sprak ze met inspirerende pioniers en initiatieven op het gebied van maatschappelijke transitie, en al deze voorbeelden bundelde ze in haar boek. Een vuistdikke, imponerende tegenhanger van al het negatieve nieuws, en een tastbaar medicijn tegen moedeloosheid.

“Een tastbaar medicijn tegen moedeloosheid”

“Er gebeurt al zo ontzettend veel op dit gebied. Steeds meer mensen, organisaties en bedrijven zijn een nieuwe samenleving aan het bouwen, zonder zich iets aan te trekken van wat de landelijke overheid doet”, vertelt Jelleke. “Ze zijn bezig met andere manieren van afval verwerken, van zorg, van onderwijs en voedselnetwerken. Het gebeurt overal. En het jammere is dat wij het van elkaar niet weten, en dus denken dat er veel te weinig gebeurt. Dat was voor mij de reden om dit boek te schrijven.”

De Transition Twenties
Jelleke noemt het de ‘Transition Twenties’, een term die knipoogt naar de Roaring Twenties van de vorige eeuw. Waar die periode stond voor bevrijding en vernieuwing in kunst en mode, draait dit decennium om een fundamentele verschuiving van ons wereldbeeld.

“We zitten in een enorme verandering die alles ondersteboven gooit. We bewegen van het Antropoceen, waarin de mens boven de natuur staat, naar het Symbioceen: een samenleving waarin we weer onderling verbonden zijn met elkaar, de natuur en de aarde.”

“We bewegen van het Antropoceen, waarin de mens boven de natuur staat, naar het Symbioceen”

Hoewel het misschien niet af te lezen valt uit verkiezingsuitslagen, schat Jelleke dat misschien wel 80 procent van de Nederlanders diep van binnen hunkert naar deze omslag. “Mensen voelen zich vaak alleen als het over dit onderwerp gaat. Of ze geloven niet dat genoeg mensen meedoen, en stemmen daarom toch voor een ‘veilige’ optie. Juist dáárom moeten we laten zien hoeveel er al gebeurt.”

Van woede naar positieve actie
Bij grote veranderingen zie je altijd een opeenvolging van mensen die zich aansluiten, zegt Jelleke. “De veranderaars, de pioniers, lopen natuurlijk voorop. Daarna komen de ‘early followers’, die al snel aanhaken. Als de nieuwe manier van doen haalbaar en betaalbaar blijkt, dan volgt de ‘early majority’, oftewel de vroege meerderheid. En volgens mij is die nu aan het komen. De allerlaatsten die overstappen, die nog moeite hebben met de verandering, zijn meestal bang de status quo kwijt te raken. Maar dié hoor je vaak op het nieuws. Die zeggen ‘het kan allemaal niet.’”

“De allerlaatsten die overstappen zijn bang de status quo kwijt te raken en dié hoor je vaak op het nieuws”

Tegen dat geluid strijdt Jelleke met haar boek, waarin honderden initiatieven bewijzen dat het wél kan (MaatschapWij is er één van, red). Wat hebben al deze uiteenlopende mensen en ideeën met elkaar gemeen? “Bijna allemaal zetten ze hun woede of zorgen om in positieve actie. Dat zie ik steeds terug. Ze denken: zo kan het niet langer, ik ga het anders doen. Soms is dat omdat een kind ziek wordt door pesticiden en een familie besluit zelf een biologische boerderij te starten. Soms zijn het architecten die weigeren nog langer onduurzaam te bouwen.”

En zo kan Jelleke nog wel tientallen voorbeelden noemen, van twee stadsjongens die varkens gaan houden in het bos tot een digitaal platform dat ervoor zorgt dat inwoners weer bij de eigen bakker en slager bestellen in plaats van bij de grote supermarktketen. Van ‘klimaatgesprekken’ tot ‘toekomstboeren’ en ‘voorzorgcirkels’: aan inspiratie en bewijsmateriaal geen gebrek.

Zijn we op tijd?
De grote vraag blijft natuurlijk: zijn we op tijd, gaat deze transitie snel genoeg? Ondanks haar aanstekelijke optimisme, is Jelleke ook realistisch. “Als zich dit jaar ineens een grote ramp voltrekt in Nederland en er breekt chaos uit, dan hebben we niet genoeg biologische tuintjes en rondlopende varkens om onszelf te redden. We zijn er op dit moment nog niet klaar voor.”

“Het is niet zo dat het ene systeem ophoudt en er dan pas iets nieuws komt. De transitie vindt plaats tussen de bedrijven door”

Ze hoopt en verwacht echter dat de komende vier, vijf jaar veel verschil gaan maken. Dat al deze individuele initiatieven elkaar vinden – mede dankzij haar boek – en versterken. “Het is niet zo dat het ene systeem ophoudt en er dan pas iets nieuws komt. De transitie vindt plaats tussen de bedrijven door. Het is nog niet mainstream, maar het onzichtbare wordt steeds vaker zichtbaar.”

Om het wél mainstream te maken, is het nodig dat nog meer mensen meedoen. Iedereen die zich deel voelt of wil uitmaken van de ‘early majority’, raadt Jelleke dan ook aan zich aan te sluiten bij één of meerdere initiatieven uit haar boek. “Er is in bijna iedere sector wel een omslag gaande. Zoek iets wat bij je past, afhankelijk van je interesse. Of je het nou doet voor de aarde, voor je kleinkinderen of voor jezelf: op die manier bewegen we samen naar het Symbioceen.”

Het boek ‘Voorlevers van de nieuwe samenleving’ is overal te koop, maar wil je bijdragen aan deze nieuwe samenleving, koop het dan in je lokale boekhandel, of online bij Amy & Eva.