Van ik, naar jij, naar wij. Hoe dan?

Op de gang van mijn bedrijfsverzamelpand hangt een poster met de afbeelding van een vredesduif die een traan laat, met de tekst: ‘If not now, when?’ Ik denk steeds als ik die poster zie: nooit. Conflicten verdwijnen niet uit het leven, die horen erbij, maar je kunt wel leren om er op constructieve wijze mee om te gaan.

Niet meer vechten, vluchten, je voegen, vermijden, of verdwijnen, maar vertragen, verdragen en vragen stellen. Makkelijker gezegd, dan gedaan. Het vergt zelfbewustzijn, zelfbeheersing en vooral: erkenning van de universele menselijke drijfveren (behoeften) van jezelf én de ander. Dat laatste geeft namelijk helderheid en emotionele rust!

Hoe komen we van ik, naar jij, naar wij?
In de zelfhulpboekenhoek is er een jarenlange trend geweest van boeken gericht op zelfzorg, zelfverbinding en veerkracht. De verbinding met de eigen behoeften moest serieus genomen worden, anders verlies je jezelf in het contact met de ander. Nu is er een tendens in die zelfhulpboeken die zich wel richt op contact met de ander: het ik en jij komt in beeld. Daarna volgt de stap om vorm te geven aan het ‘wij’. Daar zijn veel mensen helaas nog niet, maar daar bewegen we wel naartoe.

Ik zie conflictaanpak op basis van Verbindende Communicatie als een proces in de evolutie, die ons een next level van beschaving kan brengen. Momenteel vallen we eerst nog wat terug, helaas, maar daarna kan er een periode komen, waarin we gaan begrijpen dat eigenbelang en gezamenlijk belang samenvallen. Zoals Thich Nhat Hanh zei: “Everything is connected to everything else. Our safety and wellbeing cannot be individual matters. If ‘they’ are not safe, there is no way that ‘we’ can be safe. Taking care of other people’s safety is taking care of our own safety.”

“Geweldloosheid, ook in gedrag, is een keuze”

Lezers van MaatschapWij, zoals ik zelf al jaren ben, weten dit wel, maar goede bedoelingen hebben is niet genoeg, het leven zelf is de leerschool. In ons eigen leven constructief met gedoe omgaan is niet eenvoudig, en het begint bij het besluit dat te willen en te doen. Geweldloosheid, ook in gedrag, is een keuze.
De eerste stap om conflict anders aan te pakken is zelfbewustzijn hebben van je getriggerde staat. Het gaat razendsnel en de uitdaging is niet vanuit de trigger te reageren, maar de knop om te zetten van getriggerd zijn naar nieuwsgierigheid: wat gebeurt er in mij, en wat gebeurt er in die ander, of anderen? Wat is hier wezenlijk belangrijk voor alle betrokkenen en hoe vinden we een oplossing die iedereen dient?

“Vermijden is een vorm van interpersoonlijk geweld”

Overigens is vermijden, uit verbinding gaan, en achter een spreekwoordelijk muurtje kruipen, ook een vorm van interpersoonlijk geweld. Het is de essentie van de Verbindende (Geweldloze) Communicatie: verantwoordelijkheid nemen voor je eigen innerlijke wereld: voor jouw gevoelens en behoeften, en ook: interesse hebben in die van de ander(en). Achter boosheid, frustratie, teleurstelling, stress en verwijten gaat iets heel menselijks schuil: de behoefte om gehoord, gezien of begrepen te worden. Mensen hebben een schreeuwende behoefte aan erkenning, maar wie heeft ruimte voor de ander, en hoe maak je daar ruimte voor? Effectieve communicatie (horen wij elkaar wel?) en sociaal contact zijn niet vanzelfsprekend. Met wat handvatten en inzichten hoef je spanningen of conflicten niet te vermijden, maar kun je goed op een constructieve manier benaderen.

Vertragen, verdragen, vragen
Onderstaande drie vragen stellen aan jezelf en de ander, brengt je vrijwel altijd tot de essentie: bewustzijn van je drijfveer: waarom doe jij wat je doet, en wat is belangrijk voor de ander?

• Wat is belangrijk voor jou?
• Wat zou het jou geven als…?
• Dus… ? (samenvatting, check)

Bijvoorbeeld: A wil dat er vaker een werkoverleg is, waar iedereen van het team bij is. B vindt dat niet nodig en wil per keer bekijken wie erbij moet zijn. Ze zijn er al weken over aan het steggelen, vinden elkaar ‘zeikerds’, proberen teamleden aan hun kant te krijgen: het is een of-of-strijd. Ze zijn met hun aandacht bij wat hen beiden triggert en voeden zichzelf met oordelen en aannames over de ander; creëren vijandbeelden van elkaar. Er kan in het team een stemming over gehouden worden, waarbij de meeste stemmen gelden. Dan is er een oplossing, maar je weet totaal niet waarom beiden dit zo wilden en het conflict blijft sluimeren in de onderlaag; het kan zo weer opflakkeren.

Stel dat A ‘wakker’ wordt en zichzelf bovenstaande vragen stelt: wat is eigenlijk belangrijk voor mij?
– Een gezamenlijk overleg zorgt ervoor dat iedereen steeds op de hoogte blijft.

En wat geeft het mij als iedereen op de hoogte blijft?
– Dat geeft onderlinge betrokkenheid. Dan kunnen teamleden elkaar geïnteresseerde vragen stellen.

Dus A beseft dat die behoefte heeft aan betrokkenheid en wederzijdse interesse.

Vanuit deze zelfverbinding kan A de innerlijke ruimte vinden om interesse te hebben voor B en vragen:
A: ‘Wat is eigenlijk belangrijk voor jou?’
B: ‘Ik wil graag dat ieder focust op de eigen taak en niet belast wordt met wat anderen doen.’
A: ‘Wat zou jou dat geven?’
B: ‘Rust in het geheel, focus en energie op de dingen die nodig zijn.’
A: ‘Dus je wil graag zorgen voor zoveel mogelijk rust voor iedereen en zuinig met ieders beschikbare energie omgaan?’
B: ‘Ja!’

“Hoor je de ander zoals die het bedoelt?”

Dit is wat ik noem een ‘ja’ scoren: hoor je de ander zoals die het bedoelt? Nu zijn beider behoeften helder en kun je op zoek gaan naar een oplossing, een nieuwe vorm, die beider behoeften dient: betrokkenheid, interesse, rust en energie. Die oplossing kan zijn, dat er op een maandelijkse bijeenkomst ruimte is om te delen hoe ieder erin zit en men elkaar daar vragen over kan stellen. De rest van de maand worden dan meer functionele besprekingen gehouden met alleen de mensen die bij dat onderdeel betrokken zijn. Aldus is er een nieuwe oplossing gevonden die beider behoeften dient: en-en.

Zandlopermodel
Dit lukt alleen door uit de trigger te stappen, naar de behoeftelaag van jezelf en de ander te kijken, en vervolgens nieuwe oplossingen te bedenken. Ik noem dat het zandlopermodel: bij ieder conflict is het nodig dit proces te voeren: van breed (gedoe), naar smal (elkaars perspectief zien), naar breed (nieuwe oplossingen).
Met een bemiddelaar is dit proces makkelijker, omdat de bemiddelaar de bliksemafleider voor de emotionele triggers kan zijn. Ik zou dan ook graag zien dat veel meer mensen de grondbeginselen van bemiddeling leren, en overal toepassen: in elke organisatie, vereniging, school, maar ook in families, vriendengroepen en andere informele groepen.

“Conflicten aangaan is een leerschool”

Conflicten aangaan is uitdagend en leidt tot fundamentele levenswijsheden: het is een leerschool. Ook kun en zul je er de rest van je leven mee bezig blijven, want er komen steeds weer nieuwe uitdagingen op je pad. Soms lukt het nauwelijks om uit de trigger te stappen, omdat het je enorm raakt. Angst en pijn leiden tot reacties die niet constructief zijn. Met name in relaties-dicht-op-de-huid (liefdes-en familierelaties) kan het allemaal flink pijn doen. Maar ook maatschappelijk staan we voor enorme opgaven, namelijk om bruggen te bouwen met mensen in totaal andere bubbels, met hele andere opvattingen. We zijn allemaal mensen die universeel dezelfde behoeften hebben, alleen daar andere oplossingen voor zien. Op strategieniveau ontstaat strijd, op behoefteniveau ontstaat verbinding.

“Op strategieniveau ontstaat strijd, op behoefteniveau ontstaat verbinding“

Met conflict omgaan, leert ons met onze fundamentele angst en pijn om te gaan, in plaats van die te verhalen op de ander, of anderen. Alleen dat leidt tot vrede. De huilende vredesduif vraagt: ‘If not now, when?’ Het is geheel aan jou en aan mij. Wij kunnen steeds weer die keuze maken.

Tekst: Hester Macrander.

Hester is communicatietrainer en conflictbemiddelaar op basis van Verbindende (Geweldloze) Communicatie. Zij schreef in 2024 het boek: ‘Verbindend communiceren, hoe dan?’ (vierde druk). In mei 2026 kwam haar boek uit: ‘Een conflict. En dan? Duik erin met Verbindende Communicatie’. Beide boeken zijn uitgegeven door Uitgeverij Thema.