Kansrijk Feijenoord (3): het frame dat schaamte creëert
Zelforganiserend bouwt Vanessa Umboh samen met de kracht van de wijk Feijenoord, instanties en professionals aan structurele oplossingen voor armoede. Aan een duurzame aanpak waarin vertrouwen, samenwerking en bestaanszekerheid – maar vooral de mens en haar behoeften – centraal staan. Bottom-up! Voor MaatschapWij schrijft zij over de noodzaak van systemische verandering vanuit menselijkheid en de wens om generatiearmoede te doorbreken. Na de introductie in deel 1 en ‘de kunst van het samenleven’ in deel 2, nu deel 3: het frame dat schaamte creëert.
Feijenoord is één van de vele wijken die gemeten, geteld en beoordeeld worden.
In grafieken. In tabellen. In beleidsstukken. Op basis daarvan krijgt het een etiket: achterstandswijk. Lage inkomens. Veel uitkeringen. Slechte gezondheid. Hoge stress. Weinig perspectief. Woningen die niet voldoen aan basale normen van menswaardigheid. En bereikbaar? Via twee buslijnen.
Maar wiens schuld is dat eigenlijk?
Wat het stadhuis al jaren bezighoudt: waarom komt hier slechts 28 procent van de bewoners stemmen bij gemeenteraadsverkiezingen?
Ik vind dat geen raadsel.
Wie niet wordt gezien, haakt af. Niet uit desinteresse, maar uit zelfbescherming.
Wie niet wordt gehoord, stopt met spreken.
Wie niet wordt begrepen, stopt met uitleggen.
“Wie niet wordt gehoord, stopt met spreken”
Mensen geloven niet meer in instituties die hun leven niet kennen, maar er wél over oordelen. En soms zelfs de boosdoeners zijn. Ja, dat maakt mij boos. Omdat ik zie hoe het systeem gezinnen en kinderen tekortdoet. Elke dag opnieuw.
Het systeem van begrip
In wijken als Feijenoord wordt hulp georganiseerd via één vraagwijzer. Soms kilometers van huis, terwijl OV onbetaalbaar is voor wie van weinig leeft. Vanaf daar begint een doolhof van formulieren, regels, portals en trajecten die geen aansluiting hebben bij de leefwereld van bewoners.
Taal is een barrière. Digitale vaardigheden ontbreken. Brieven zijn dreigend en onleesbaar, geschreven in een taal die geen mens spreekt. En wie geen steunend netwerk heeft, staat er alleen voor.
Als maatschappelijk werker zag ik talloze keren dat mensen niet eens begrepen hoe hun schulden waren ontstaan. Schulden worden doorverkocht, opgehoogd en geïncasseerd. Begrip ontbreekt, de sanctie volgt altijd. Ook als je niets hebt. Ook als je dat zegt. Ook dan is en blijft het antwoord: “Je moet betalen.” Maar waarvan?
Het frame dat schaamte maakt
Wat nauwelijks wordt gezien, is wat armoede doet met de binnenwereld. Met de geest. Met het hart. Met de adem. Armoede verstomt en het frame op de wijk maakt mensen stil.
“Armoede verstomt en het frame op de wijk maakt mensen stil”
In Feijenoord schamen mensen zich soms voor waar ze vandaan komen. Voor hun situatie. Voor wat ze hun kinderen niet kunnen geven. Schaamte maakt klein. En wie klein wordt gemaakt, trekt zich terug. Mensen isoleren zich, durven geen hulp meer te vragen en worden zorgmijdend, uit angst om opnieuw beoordeeld te worden.
Maar schaamte is geen gevoel dat komt en gaat. Het nestelt zich in de geest. Zeker bij kinderen wordt het een stille overtuiging: ik ben niet goed genoeg om gezien te worden. Het leert een brein zich te verbergen in plaats van te groeien. Wat niet wordt erkend, wordt geïnternaliseerd. En zo wordt schaamte een innerlijke stem die keuzes maakt, relaties kleurt en dromen begrenst. Generaties lang. Elke generatie weer.
“Wat niet wordt erkend, wordt geïnternaliseerd”
Achter de voordeur werkt dat door. Stress slokt energie op. Zorgen nemen ruimte in. Ouders zijn aan het overleven. Kinderen worden soms minder gezien, minder gehoord. Niet uit onwil, maar door uitputting.
En dan is er het stille buitensluiten. Niet mee kunnen op schoolreisjes. Geen zwemles. Geen sport. Het lijkt klein. Maar het vormt een wereldbeeld.
Kinderen die in armoede opgroeien, ontwikkelen vaak negatieve overtuigingen over zichzelf, volwassenen en de wereld, niet omdat dat de waarheid is, maar omdat ze zich moeten aanpassen aan onveiligheid en tekort. Ze leren te overleven in plaats van te vertrouwen. En dat beïnvloedt hun zelfbeeld, relaties en kansen, vaak een leven lang. Generaties lang. Elke generatie weer.
“Kinderen die in armoede opgroeien, ontwikkelen vaak negatieve overtuigingen over zichzelf, volwassenen en de wereld”
Maar wat er werkelijk gebeurt, speelt zich van binnen af. In de stilte van hun hoofd. In de spanning van hun lijf. Een kind dat zich buitengesloten voelt, leert zichzelf kleiner te maken om niet op te vallen, stiller te worden om geen last te zijn, sterker te lijken dan het zich voelt. Het leert dat vragen gevaarlijk is, dat hopen pijn doet, dat verlangen teleurstelt.
Uitsluiting wordt zo geen moment, maar een patroon. Het nestelt zich in het zenuwstelsel, in verwachtingen, in dromen die niet meer worden gedroomd. Wat begint als gemis, wordt overtuiging: dit is niet voor mij. En die overtuiging reist mee, de school uit, de wijk uit, het leven in.
Wat deze kinderen nodig hebben is geen oordeel. Geen correctie. Geen bewijs van tekort. Wat ze nodig hebben is veiligheid. Erkenning. Mensen die blijven. Mensen die hen laten voelen, keer op keer: jij bent goed, precies zoals je bent, en de wereld is ook van jou.
Terug naar de wijk – wat mensen op afstand niet zien
Van buitenaf lijkt het alsof er van alles mis is. Maar wie hier leeft, ziet iets anders. Zorg. Solidariteit. Samen dragen.
“Wie hier leeft, ziet iets anders: zorg, solidariteit, samen dragen”
De ellende maakt mensen hier niet hard, maar zacht. Mensen delen eten terwijl ze zelf weinig hebben. Ze passen op elkaars kinderen. Ze kennen elkaars verhalen en elkaars onmogelijkheden en reiken daarom een hand. Vaak compassie gedreven. Vaak ongezien.
En toch wordt de wijk steeds opnieuw als probleem ingekaderd. Mensen stelen omdat ze hun kinderen te eten moeten geven, het zijn geen criminelen.
Laten we stoppen met oordelen. En beginnen met aankijken. Met een hand reiken. Met samen verantwoordelijkheid nemen. Zodat iedereen genoeg heeft. Zodat alle kinderen in deze wijk alle kansen krijgen. En ouders en onze ouderen een zeker bestaan mogen genieten.
Don’t blame the victim, blame the system
Maar zolang het systeem niet inziet hoe het framet, blamet en shamet, pakken wij zelf de handschoen op. Daarom bouwen we aan Kansrijk Feijenoord. Een nieuw frame:
Een nieuw verhaal, goed voor ons allemaal. Van, voor en vanuit de wijk. Niet in beleid, maar in praktijk. Met onze voeten in de klei.
We bouwen aan een brug in de wijk. Een laagdrempelig loket voor alle levensdomeinen, waar de ingewikkeldheid van het systeem achter onze voordeur verdwijnt en dienstbaar wordt aan mensen. Bruggenbouwers die niet oordelen, maar dienen. In nederigheid. Een brug tussen systeemwereld en leefwereld. Geen concurrent, maar verbinding en meer samenhang. Zodat beide werelden elkaar weer vinden. En we recht doen aan ieders bestaan, zelfs dat van de instituten. Want goede bedoelingen zonder vertrouwen zijn verkwisting van tijd en (maatschappelijk) geld.
Het is 5 voor 12
De ongelijkheid groeit.
Het wantrouwen groeit.
De spanningen nemen toe.
De bordesfoto is nog niet gemaakt maar mij zijn ze alweer kwijt.
Dus bouwen wij.
Met elkaar.
Voor elkaar.
Vanuit de overtuiging: it takes a village to raise a child.
Tekst: Vanessa Umboh
Vanessa strijdt voor liefde, compassie en medemenselijkheid en poogt stoutmoedig bruggen te bouwen tussen systeem en samenleving, gedreven door liefde en rechtvaardigheid.
Headerfoto: Tien mensen die negen burgerinitiatieven vertegenwoordigen die hun krachten bundelen voor de wijk. In de leeftijd van 30 – 40 – 50 – 60 – 70 jaar met verschillende culturele achtergronden: Surinaams, Hindoestaans, Marrokaans, Kaap Verdiaans, Turks, Nederlands, Afrikaans en Indisch.
