Hoe we ons gewonde hart beschermen

Voor de derde keer op rij staat het woord hart in de titel van mijn blog. De vorige keer was dat:  ‘Een cultuur met of zonder hart’ en de keer daarvoor:  ‘Wat gaan we doen met ons hart?’. Dat is niet voor niets. Deze tijd, die zo intens een beroep doet op het hart, reikt ons ook de mogelijkheden aan om ons hart dieper te ontwikkelen. 

Het hart is dé plek in ons lichaam waar we de warmte voelen, liefde, waardering. Van waaruit we ons verbinden met anderen én, nog belangrijker wellicht, met onszelf, met dat wezenlijke, echte zelf. Het hart is de toegang tot een diepe verbinding met Essentie, met ‘God’, Zijn, het AL, het Mysterie, om maar een paar namen te noemen.

“Het hart is de toegang tot een diepe verbinding met het Mysterie”

In de tweede helft van de vorige eeuw, kwam er steeds meer aandacht voor het individu binnen de gemeenschap. Veel van die individuele ontwikkeling uit zich in de laatste twintig jaren in op de buitenwereld gericht gedrag, een beweging die sterk wordt aangewakkerd door de reclames en de sociale media. We moeten het vooral buiten onszelf zoeken, in de wereld om ons heen, we moeten ons laten zien, zorgen dat we erbij horen. Ik schreef erover in mijn vorige blog.

Het nieuwe kabinet benadrukt ook het belang van de individuele ontwikkeling. Het lijkt erop dat ze op die manier de kosten van de zorg en de sociale nood op ons, individuen af wil wentelen, in plaats van het vermogen te belasten. Het is opnieuw een beweging waar het hart (zoals eerlijk delen in de welvaart) opnieuw niet leidend is.

In mijn vorige blog noemde ik ook de innerlijke leegte die veel mensen, ook jongeren, ervaren. Hun zoektocht naar verbinding met iets dat dieper gaat, bracht enkelen bij Jezus en zijn hart. Het is een pad waarlangs je dieper in contact kunt komen met je eigen hart, en met dat wat je in wezen bent. Waar ook mijn focus ligt. Een pad dat we stap voor stap bewandelen.

“Wat maakt dat dat hart van ons zich zo moeilijk écht opent”

In deze blog richt ik me op de vraag: wat maakt dat dat hart van ons zich zo moeilijk écht opent. Het kortste antwoord: het vermijden van het lijden. Jaren geleden vroeg ik mij af waarom er eigenlijk lijden is in de wereld. Het antwoord wat ik ergens vond luidde: Lijden maakt het hart open. Pas, opnieuw jaren daarna, realiseerde ik me dat het hart zich juist sluit als er teveel lijden is. Uit bescherming.

Bescherming
Het hart is dé plek waar we het diepste gekwetst worden. Ik las mijn blog terug die op 20 juli 2022 op MaatschapWij verscheen. Ik schrijf daar over het jonge kind, de pasgeborene en het ongelooflijk open hart met zoveel kwaliteiten, hoe open dat hart is. En hoe de confrontatie met de werkelijke wereld dat hart al jong doet sluiten.

In onze wereld is weinig ruimte voor echte spontaneïteit, voor echte openheid. Lang heerste in onze cultuur de ratio, nu ligt er ook meer nadruk op de manifestatie. We moeten het voor elkaar zien te krijgen en dat doe je niet door je kwetsbaarheid te voelen en je verdriet. Dan zeg je: ‘Kom op, pak jezelf bij elkaar, ik wil geen zielenpiet zijn’. Andere stemmen luiden: ‘ik wil niet meer gekwetst worden’ of: ‘denk maar niet dat ik me nog laat kwetsen’, en: ‘ik hoef dat kind niet, daar wil ik niets mee te maken hebben,’ over het innerlijke gekwetste kind.

We beschermen ons tegen de pijn, dat diepe gevoel van verdriet, van gemis en eenzaamheid, vernedering en dat gevoel van verlorenheid dat ontstaat als een geliefde jou in de steek laat. En we doen dat op allerlei manieren:

Vasthouden
We zoeken naar houvasten. ‘Het gaat goed met mij hoor… Ik heb echt wel een leuk leven, we doen leuke dingen, gister nog dat feestje en volgende maand gaan we een weekend naar zee. We hebben iets om naar uit te kijken.’

Er is niets mis met die leuke dingen, met dat te doen waar je blij van wordt. Of dienen die activiteiten dat uitkijken naar… misschien als houvast? Ons leven is kort, velen onder ons willen lang en gezond doorleven. Maar we slaan zomaar uren, dagen, misschien zelfs weken, over. Perioden waarin we er niet echt zijn, waarin we op de automatische piloot leven. We vermijden.

Vermijden
In een tijd met zoveel chaos in de wereld, zoveel verlatenheid en pijn, zoveel mensen die lijden onder geweld en hongersnood, is het vaak noodzakelijk om je af te keren, om het allemaal maar niet te diep tot je door te laten dringen. Hoe moet je omgaan met zoveel ellende. Als we het wel toelaten, dan voelen we ons vaak machteloos. Machteloosheid kenden we nog uit onze kindertijd, daar willen we niet aan herinnerd worden.

“Compassie is een vermogen van het hart, maar het moet dan wel beschikbaar zijn”

Vaak is het enige antwoord: mededogen, compassie voor al dat lijden. En compassie is een vermogen van het hart. Dat moet dan wel beschikbaar zijn. En om daar te komen, moet je vaak door een laag verdriet. Toen Oekraïne werd aangevallen heb ik een week gehuild, telkens kwamen er nieuwe golven.

Horen bij: identificatie met en aanpassen aan
We identificeren ons met bepaalde waarden en normen, met groepen waarmee we ons verwant voelen. Dat geeft een gevoel van ‘ergens bij horen’, veiligheid. Toen de PVV enkele jaren geleden de grootste partij werd in Nederland, was ik geschokt. Er was direct dat gevoel dat ik leefde in een land dat het mijne niet meer was. En waar hoor ik dan nog bij? Ik ontdekte dat ik Nederland nog steeds identificeer met hoe ik wil dat het is: sociaal, meelevend, mét alle ruimte voor individuele ontwikkeling.

De winst van de PVV was ook een protest, een stem die voortkwam uit teleurstelling, uit dat intense gevoel niet gezien te zijn, een stem van de buitengeslotene. Het overkomt mij opnieuw: Rob Jetten had mij hoop gegeven en nu ligt er een plan waarin ik me echt niet kan vinden. Wat gebeurt er als je aan de verkeerde kant van de macht zit?

“Wat gebeurt er als je aan de verkeerde kant van de macht zit?”

Opgeven
Het is niet vreemd dat velen onder ons zich afkeren, de schouders ophalen, niet meer gaan stemmen: ik kan het niet meer aan hoe het gaat, stemmen haalt toch niets uit. Het lijkt wellicht alsof ik het vooral over politiek heb, maar het persoonlijke is politiek leerde ik tijdens de tweede feministische golf en hoe waar is dat. De diepste pijn in onze harten ligt in dat gevoel dat we niet gezien worden, niet gewaardeerd zijn. In mijn praktijk hoor ik voortdurend hoe belangrijk liefde en erkenning zijn. En die zoeken we buiten ons omdat we als kind van die buitenwereld afhankelijk waren. Niet alleen voor eten en verzorging, ook voor de verbinding, de liefde, dat gevoel dat we veilig zijn en geliefd. Als dat er niet komt, trekken we ons gemakkelijk terug, geven we het op.

“De diepste pijn in onze harten ligt in dat gevoel dat we niet gezien worden”

Verzet
Opgeven brengt verzet. Woede die naar binnen slaat of zich uit in demonstraties. En gedemonstreerd wordt er over de hele wereld. De eerste demonstratie waar ik in meeliep was tegen de Vietnamoorlog. We waren dagen onderweg en sliepen bij mensen thuis en in hallen op dunne matjes in een slaapzak. Het zijn oprechte gevoelens van verontwaardiging, waarin het hart de motor is. Verzet gaat verder zoals we weten. Verzet roept geweld op. Van de macht, van afgesplitste groeperingen, het hart roept alleen nog maar om wraak.

Een echt gesloten hart
Het meest intens gesloten hart zien we met name bij de grootste machthebbers van deze tijd. Macht verleidt het gelukshormoon in de hersenen dat door macht sterker wordt: macht werkt verslavend, leerde ik jaren gelden. Ik schreef er een blog over. We zien die onder meer gemanifesteerd bij de allerrijksten der aarde die hun ooit nobele principes overboord gooien nu een nog grotere macht hun de hand reikt.

Het getroebleerde hart
Okay. Genoeg zeg ik tegen mezelf, en: kalmeer. Voel zelf eens in je hart Nu! Ik voel pijn en woede, een lichte misselijkheid, een diep verdriet, machteloosheid, verzet. En dan, dieper in mijn hart de aanwezigheid van dat Zelf, Zijn. En hoop, een woord dat in een aantal publicaties in het laatste jaar vaak is genoemd: Hoop. Het hart in ons geeft niet op, dat hart laat ons nooit in de steek als we de moed hebben om het te onderzoeken.

“Het hart laat ons nooit in de steek als de moed hebben om het te onderzoeken”

Ervaren
Neem de tijd om goed te gaan zitten, te gronden.
Maak contact met je ademhaling.
Breng dan eerst je aandacht naar de inademing en volg die beweging vanaf waar die begint helemaal naar je kruin. Doe dat een keer of vijf.
Breng dan je aandacht naar je uitademing en laat die helemaal gaan.
Voel je billen op de stoel (of je zitkussen); komt je adem helemaal daar?
Controleer je zithouding: zijn je zitbotjes onder je?
Voel hoe op de uitademing de spanning, alles wat je ophoudt, zakt.
Kijk of je je kunt laten dragen door de aarde.
Breng dan je aandacht naar je verticaliteit.
Hier ben je, tussen hemel en aarde ben je, dit is jouw plek.

Waar we ons tegen beschermen komt naar ons toe, op ons af, vanuit onze omgeving, het horizontale veld.
De bescherming is een reactie in ons systeem op de boodschappen vanuit die buitenwereld.

Loop in je gedachten de lijst na die ik opnoemde nog eens langs.
Zoek je houvast in de aanpassing of juist het verzet?
Probeer je vooral te vermijden, er niet te zijn?
Zoek je vooral naar bondgenootschap?

Maak dan contact met je hart en kijk eens wat er daar gebeurt?
Wat is het antwoord van je hart op wat je ontdekt?
Hoe spreekt het je toe….

Wat doet dat met je?
Adem door, voel…
Neem de tijd om het af te ronden.

Werken met je hart is een intensief proces en dit onderzoek kent vele lagen en dimensies. Maak na afloop wat aantekeningen. Neem de tijd om in de loop van de weken die volgen, wat vaker naar je hart te gaan. Je hart vindt het fijn als je haar wilt ontmoeten. Zo kan je liefde groeien, ook die voor jezelf!

De gehele oefening is ook te beluisteren als podcast:

Tekst, headerbeeld en podcast door: Lenie van Schie.

Lenie van Schie is auteur, spiritueel coach en GZ-psycholoog. Haar derde boek Langs de weg van het hart kwam in 2021 uit bij uitgeverij Samsara. Eerder schreef Lenie een gastblog over waarom we voor verandering in de samenleving niet alleen actie in onze buitenwereld, maar ook in onze binnenwereld nodig hebben.