Een cultuur met of zonder hart

In mijn vorige blog nam ik jullie mee in mijn eigen beleving van de verkiezingen en kwam ik uit bij die ene vraag: waartoe zijn wij hier, op aarde… om het hoogste in onszelf te dienen, het goddelijke in ons. In dat dienen neemt het hart een centrale plaats in. Wat maakt het zo moeilijk om ons hart echt te dienen, om in de diepte van dat hart te zakken en het alle aandacht te geven die het nooit kreeg?

In de wereld waar in we leven is het hart niet veel ruimte gegund. Vaak wordt de oorzaak daarvan gezocht in de verregaande individualisering, maar daar ligt die niet. Er is niets mis met onze individuele ontwikkeling. De kern van het gebrek aan hart ligt in de ontwikkeling van de waarden en normen in onze maatschappij. We kunnen ver teruggaan, zien een voortdurend terugkerend thema: de cultuur waarin we leven is gebaseerd op macht, onderdrukking en uitsluiting. Denk alleen al aan de buitensluiting van vrouwen aan deelname aan het maatschappelijke leven, die een slordige vijfduizend jaar duurde. We kunnen het ook heel dichtbij houden, en aansluitend aan mijn vorige blog, bij de vorming van een kabinet. Terwijl er inhoudelijk goede redenen zijn om een breed middenkabinet te vormen met meer dan voldoende onderlinge overeenkomst, weigert de VVD om in een kabinet te gaan met Groenlinks-PvdA. Omdat dat aan de kiezers is beloofd. Een belofte die met opzet is ingezet.

“De kern van het gebrek aan hart ligt in de ontwikkeling van de waarden en normen in onze maatschappij”

Het principe wat we hier zien is de uitoefening van macht door scheiding, door weigering samen te werken. De VVD streeft naar ‘zoveel mogelijk vrijheid voor mensen, vrijheid opdat je het beste uit jezelf kunt halen’. Het is een mooie visie. Deze visie word je geacht te realiseren in een wereld waarin prestaties centraal staan, een wereld die haar basis vindt in de ratio en de wetenschap, in een wereld die maakbaar zou zijn, een wereld waar wij mensen alles onder controle hebben. Het is een visie die ongelooflijke druk legt op ons individuen, daar is al veel over geschreven.

Kwetsbaar
Het idee dat het leven maakbaar is, dat je je leven vorm kunt geven zoals jij dat wil, dat je er alles van kunt maken ontkent iedere kwetsbaarheid die inherent aanwezig is in een leven op aarde. Het draagt waarden en normen aan waaraan we geacht worden te voldoen, waarden die in de loop van de tijd veranderen zodat er aan elkaar tegengestelde normen aan ons worden opgedrongen. Dit fenomeen staat bekend als het superego, de innerlijke criticus. We falen als we niet aan die verwachtingen voldoen. Dat zorgt voor diepe innerlijke onzekerheid. We creëren een negatief zelfbeeld waarmee we ons identificeren, denken dat we dat zijn. Iets dat we moeten waarmaken, bevestigen, want wat of wie zijn we nog als dat wegvalt?

Vrijheid en dwang
Ik dacht dat ik die vrijheid leefde. In mijn tienertijd brokkelden de christelijke zuilen af waardoor ik de impact van het katholicisme op mij van me af kon schudden. Tien jaar later leefde ik te midden van demonstraties op de universiteit, studenten die inspraak eisten, krakers die leegstaande panden bezetten en niet te vergeten, de grote feministische beweging die een einde maakte aan de dwang van de traditionele rol van de vrouw. In de loop van mijn studiejaren ontstond het idee van persoonlijke ontplooiing die met name in het werk mogelijk zou moeten worden. En terwijl in de afgelopen decennia steeds sterker die zoektocht naar zingeving opkwam, stuurde de druk waar ik het hierboven over had: – lees: het ego laten geloven dat het gelukkig wordt als het hard werkt aan ‘zelfoptimalisering en personal branding’, en vooral dan vooruitkomt in de wereld van nu – ons de andere kant op.

Dwang die geen dwang lijkt
Het zijn de liberale waarden die vooral de vrijheid van het individu propageert en doet, ik citeer: ‘alsof het zich nergens mee bemoeit, terwijl het 24 uur per dag bezig is met het vormen van de ziel.’ In zijn essay De staat als ontwerper van de ziel, laat Alexandre Levebvre zien hoe het liberalisme wel degelijk waarden aanbrengt en individuen verre van vrij laat. Levebvre spreekt over Soulcrafting, iets wat we ook zien in autocratische regimes. Zíj zetten hun staatsmacht in om hun eigen voorstelling van het ‘goede leven’, met zachte of harde hand te verwezenlijken. Dat goede leven is vol van specifieke waarden en geven inhoud en betekenis aan een leven dat onder het liberalisme is verdwenen, waar dat leven leidt naar een gevoel van leegte en zinloosheid. Mensen gaan op zoek naar betekenis naar waarden. En velen zoeken dat bij God.

“Mensen gaan op zoek naar betekenis naar waarden”

God is terug
Deze drie woorden stonden in witte letters op een gouden achtergrond op de cover van het kerstnummer van de Groene Amsterdammer, waarin ook bovengenoemd essay verscheen. Gaat het om een directe ervaring van ‘God, het goddelijke, het AL, zoals ik in mijn boek aan ‘god’ verschillende namen gaf, of gaan we voor het geloven? Voor steeds meer jongeren is geloven de logica en niet-geloven een mythe. Ze laten zich dopen. En er lijkt iets van hen af te vallen, de onrust, het gevoel iets nog te moeten, er komt rust: de Jesus-glow.

Ik herkende die glow bij een van mijn ex-cliënten. Voor hem was het niet een geloof: hij ervoer Jezus direct, Jezus was voor hem een en al liefde. Hij werd opvallend veel rustiger in die weg daarheen, een uitkomst die ik niet aan zag komen, die hij ook niet met mij deelde tot dat moment. Ik zag hoe hij meer gegrond, meer ‘zelf’ werd, zich veel minder heen en weer liet sturen door allerlei gebeurtenissen en zich steeds beter kon focussen op wat voor hem het allerbelangrijkste was: de liefde. En toen liet hij zich dopen, hij vertelde het me later. De doop en Jezus in zijn leven gaf hem diepe rust.

De behoefte aan betekenis is herkenbaar en begrijpelijk en is er niet alleen bij jongeren. Ze laat zien dat er meer is dan een mooi huis, auto, goede baan, vrienden en familie… Regelmatig in dit kerstnummer valt het woord transcendentie, het verlangen naar iets dat dit leven overstijgt.

Deze behoeften leiden ook naar een weg terug, naar de patriarchaal ingerichte, christelijke godsdienst, ‘een dienst aan god…’ waar rollen zijn vastgelegd en die de vrouw aan het baren zet. Een godsdienst die politiek wordt ingezet, zoals een kleine tweeduizend jaar geleden met de oprichting van het instituut kerk gebeurde. In deze ‘godsdienst’ is Jezus van Nazareth ingezet als een leidend en lijdend fenomeen. Een gids.

Dat was niet wat Jezus in de wereld bracht. Hij bracht geen vaste rollen, geen hiërarchie, wel iets dat het leven op aarde glow gaf, betekenis: het hart.

Een lange omweg om daar toch weer uit te komen: bij het hart. Er zijn veel afbeeldingen van Jezus die met zijn hand naar het hart wijst dat zichtbaar op de beeltenissen is aangebracht. Ik schreef een boekje over mijn zoektocht naar het christendom en wat Jezus boodschap is. Het boekje is niet meer te koop, maar de pdf van de tekst kun je downloaden op mijn website. Daar vind je ook een beschrijving van het boek.

Mijn vorige geleide meditatie richtte zich op de ervaring van het hart. Je kunt daar voortdurend naar teruggaan, elke dag opnieuw. En in elke meditatie zul je iets anders ervaren. Spanning, druk, verlangen, angst, bescherming… In deze meditatie gaan we terug naar dat hart en richten we ons op een belemmering.

Ervaren
Neem de tijd om goed te gaan zitten, te gronden en je aandacht te richten op je verticaliteit. Adem dan een paar keer diep in en uit.
Voel jezelf verbonden tussen hemel en aarde, dit is waar je bent nu, in dit moment.
Voel je ruggengraat.

Wat heeft het lezen van deze blog met je teweeggebracht?
Kijk wat er gebeurt in je lijf als je je dat afvraagt.
Stel jezelf dan de volgende vraag:
Wat belemmert mij om m’n hart verder te openen?
Voel wat er gebeurt?
Is er druk, verzet, wil je die vraag eigenlijk wel beantwoorden?
Stel hem opnieuw: welke belemmering is hier…
Adem in de reactie die je ervaart in je hartgebied.
Zijn er emoties?
Is er angst?
Is er wellicht eens sterke behoefte aan bescherming

Het hart kent vaak veel verborgen emoties…
Adem door
Zijn er beelden die bij je opkomen
Kleuren
Voel wat je ziet…
Een open hart is je grootste schat
Haar bevrijden vraagt moed en tijd…

Voel opnieuw je gronding
Je verticaliteit
Hier zit je tussen hemel en aarde
In je borstgebied ligt je hart
Hier ben je met jouw hart en alles wat daarin aanwezig is…

Neem je eigen tijd om het af te ronden…

Die vraag: wat belemmert me om mijn hart te openen, kun je ook schrijvend doen, of samen met een ander.

In tweetallen: de een stelt de vraag, telkens opnieuw en de ander antwoordt. De vraagsteller zegt: dank je wel en herhaalt de vraag. Doe dat 10 minuten of een kwartier. Dan draai je om. Je antwoordt zo direct mogelijk, met alles wat bij je opkomt, dus ook als dat klopt:

Geen idee/wat een stomme vraag/ik voel druk…

Schrijvend stel je jezelf steeds die vraag en schrijf het antwoord op, of neem het op en luister het na…

Succes!

De gehele oefening is ook te beluisteren als podcast:

Tekst, headerbeeld en podcast door: Lenie van Schie.

Lenie van Schie is auteur, spiritueel coach en GZ-psycholoog. Haar derde boek Langs de weg van het hart kwam in 2021 uit bij uitgeverij Samsara. Eerder schreef Lenie een gastblog over waarom we voor verandering in de samenleving niet alleen actie in onze buitenwereld, maar ook in onze binnenwereld nodig hebben.