Dreiging op de Veluwe en in Silicon Valley

Ik ben in voorbereiding op een zesdaagse stilte wandeltocht door de Egyptische woestijn. Dat vraagt om voorbereiding, dus maak ik met enige regelmaat een lange wandeling met mijn nieuwe wandelschoenen op de Veluwe, waar ik woon. Ik had de passen lekker te pakken – hoofd stil, de benen in beweging – tot ik stuitte op een groot waarschuwingsbord: ‘Let op: er zijn actieve wolven in dit gebied. Wees alert, houd afstand (minimaal 100 meter)’. En toen veranderde alles.

Niet de natuur om me heen en niet het pad, maar mijn beleving. Ineens keek ik anders naar de bosrand. Spitste ik mijn oren bij elk geluid. Een half uur lang was het wandelplezier verdwenen, vervangen door een vage, alomtegenwoordige onrust.

Ik kwam een groep wandelaars tegen die rechtsomkeert maakten. Te gevaarlijk, vonden ze. De onrust bleef gedurende de wandeling. Maar de wolf? Die ben ik niet tegengekomen.

Waarom deze anekdote?
Omdat ik de afgelopen maanden precies datzelfde gevoel herken als het over kunstmatige intelligentie gaat. Die vage onrust. Dat gevoel dat er iets op de loer ligt wat je niet helemaal kunt zien of begrijpen.

In oktober schreef ik voor MaatschapWij het artikel ‘Zijn we klaar voor een maatschap AI?’. Dat is vier maanden geleden. Het is met geen pen te beschrijven wat er sindsdien is gebeurd in AI-land.

Ik gebruik AI inmiddels dagelijks, zeker sinds de laatste updates van Claude. Ik kan applicaties en dashboards bouwen zonder een regel code te schrijven. Het is een wikipedia, sparringpartner en persoonlijke assistent in één. Het legt verbanden, maakt analyses op basis van mijn eigen data. Ik ben er oprecht enthousiast over. Het is als een magisch Zwitsers zakmes, met ongekende en onbeperkte mogelijkheden.

Maar datzelfde mes kan ook snijden.

“AI is een magisch Zwitsers zakmes, maar kan ook snijden”

Twee dingen hebben me de afgelopen weken stilgezet.

• Het eerste is een video van de Chinese Nieuwjaarsshow.

Tientallen robots die bewegen met een precisie en vloeiendheid die ik eerlijk gezegd niet voor mogelijk hield. Mijn eerste reactie was dat het AI-gegenereerde beelden moesten zijn, neppe beelden. Maar meerdere bronnen bevestigen dat het echt is. Ook al weet je dat met AI natuurlijk nooit helemaal zeker.

Om het in perspectief te plaatsen: ik train nu 2,5 jaar jiu-jitsu. Die robots maken nu bewegingen die ik zelfs na 10 jaar intensieve training niet ga leren. (Dit kan ook aan mijn beperkte talent liggen)

En dan het over het lerend vermogen. Waar wij mensen moeite moeten doen om kennis en kunde eigen te maken, laat staan dit over te dragen, kan AI deze kennis en dus ook kunde met één druk op de knop overdragen op alle robots tegelijk. Een hele andere leer- en overdrachtscurve dus.

Neem vier minuten de tijd om dit filmpje te bekijken en je zult begrijpen wat ik bedoel.

• Het tweede is een gesprek tussen de oprichters van Gemini en Claude, twee van de grootste AI-bedrijven ter wereld.

Wat me raakte was niet wat ze zeiden, maar wat ze tussen de regels door zeiden. Een voorzichtigheid. Een ongemak. Een erkenning dat de ontwikkelingen misschien te snel gaan en dat ze het niet erg zouden vinden als er afspraken komen om de ontwikkelingen te remmen. Er is alleen geen ruimte om te remmen. Door de geo-politieke spanningen is er een AI-wapenwedloop ontstaan. Een race naar AI superintelligentie, degene die dat als eerste realiseert heeft een grotere kracht in handen dan de atoombom.

“Door de geo-pollitieke spanningen is er een AI-wapenwedloop ontstaan”

En dan komt het punt waar dat onrustige wolven gevoel vandaan komt. Want wat gebeurt er als die superintelligente AI en de geavanceerde robotica samensmelten? Iets wat in mijn ogen een onvermijdelijke route is.

We creëren als mensheid nu een intelligentie die ons mensen ver gaat overstijgen. En we creëren robots die ons fysiek gaan overstijgen. Waar gaat deze samensmelting toe leiden?

Ontwikkeling
Op een bijeenkomst van Peter Merry, oprichter van Wyrd Technologies, hoorde ik een interessant patroon over de ontwikkelingscycli van de mensheid. We bewegen graag vooruit als mens. De vooruitgang lijkt een bepaalde energiebron voor ons. Maar continu vooruit gaat blijkbaar niet. Systemen die we bedenken, komen en gaan weer. Na een periode van vooruitgang komen we tot stilstand, er vindt een evaluatiemoment plaats dat chaos of onzekerheid met zich meebrengt. Of dit nu door geopolitieke spanningsvelden komt of door nieuwe technologische ontwikkelingen die invloed hebben op ons werk. Wellicht gaan deze ook vaak hand in hand.

Een fase van chaos die onzekerheid met zich meebrengt.

Wolven en AI
En hier kom ik terug bij die wolf op de Veluwe. Want de vraag is eigenlijk heel simpel en tegelijk onbeantwoordbaar. Is mijn onrust over AI net als die wandeling? Maak ik me druk om een wolf die ik waarschijnlijk nooit zal tegenkomen? Een bord dat angst zaait waar die niet nodig is? Of is dit fundamenteel anders? Is die wolf er wél, en komt hij dichterbij, en sta ik zo oog in oog met die wolf?

“De waarschuwingsborden staan niet alleen op de Veluwe, maar ook in Silicon Valley en Beijing”

Op de Veluwe kon ik na een half uur mijn schouders laten zakken. De wolf is er, maar ik ben hem niet in een confrontatie tegengekomen. Gaat dit voor deze AI-revolutie ook gelden? Het is er, maar ik ga het niet als een confrontatie ervaren. Ik ben daar alleen niet zeker van. De waarschuwingsborden staan er niet alleen op de Veluwe. Ze staan in Silicon Valley, in Beijing in de woorden van de mensen die deze technologie zelf bouwen.

Mijn eerste reactie is vaak: het is zo’n groot, abstract vraagstuk. Het ligt buiten mijn cirkel van invloed en ik richt me vooral op waar ik wél invloed op heb.

Maar ik voel steeds meer een drang. Een drang van, ja maar wacht even. Wanneer laat ik een tegengeluid horen? Wanneer trap ik op de rem? Wanneer zoek ik toenadering tot anderen om me als mens, als burger te laten horen?

Of doe ik dat pas als ik oog in oog sta met de wolf?

Hoe sta jij erin?

Tekst Michael van Loenen, oprichter van The Changemaker Journey. Hij geeft workshops over de Uno-box (een kunstzinnig kompas om betekenis en impact voor jou als individu of je organisatie te (her)ontdekken), AI & het maatschappelijke domein en is spreker, auteur en was mede-oprichter van sociale onderneming