De Zen van Humor: “Nederland is vol”

“Het is 2002. Nederland is net aan de euro en Pim Fortuyn wil de nieuwe minister-president worden. ‘Nederland is vol’, zegt mijn dochter. Terwijl ik mij naar haar omdraai, denk ik na over mijn reactie op haar opmerking. Dan zie ik dat zij de eurocollector vast heeft, een kartonnen verzamelmap voor de euromunten van ieder kersvers Euroland. En inderdaad, van cent tot 2 euromunt, Nederland is compleet.”  Alexander Blom – NRC Ikje 23-10-2025

Het woord spiritueel wordt ook wel geduid als humoristisch, geestig of snedig. De relativering die van deze snedige duiding uitgaat past perfect in het straatje van iemand die zich emotioneel en spiritueel wil ontwikkelen, omdat luchtigheid, spelen en een zekere mate van onbevangenheid daarbij van wezenlijk belang zijn. Zonder onbevangenheid verwordt humor al gauw tot sarcasme of cynisme en dan stopt de ontwikkeling. Als het om ontwikkeling gaat dan is om jezelf kunnen lachen een onmisbaar teken van wijsheid, zelfrelativering en het kunnen toelaten van plezier in je leven.

Scherts en plezier doen denken aan het zenboeddhisme dat spirituele wijsheden verpakt in een humoristisch verhaal of raadsel, zoals in de paradoxale koan ‘Wat is het geluid van één klappende hand?’ Emotionele en spirituele ontwikkeling brengt plezier, vreugde, lach en blijdschap naar boven en spiritualiteit gaat zelden met ernst gepaard, doch vanzelfsprekend heeft de beoogde ontwikkeling een serieuze kant. Als er evenwel geen humor mee gemoeid is, zit je op de verkeerde weg.

De twaalf elementen
Humor is een van de twaalf elementen die nodig zijn voor iemand die zich emotioneel en spiritueel wil ontwikkelen, temeer omdat deze ontwikkeling bedoeld is om inspiratie te genereren hoe het leven te verlichten, alsmede om hem of haar in staat te stellen daarbij vreugde, vrede, vertrouwen en vrijheid te ervaren. De andere elementen zijn: innerlijke stilte, onberispelijkheid, innerlijke ecologie, liefde, innerlijke keuzemogelijkheid, elegant- functioneel- effectief, feedback, loslaten, loskomen, a-causaal en voor iedereen.

Innerlijke stilte
Innerlijke stilte is de weg naar binnen, de weg naar je intuïtie of je innerlijk weten. Innerlijke stilte is belangrijk om je op een dieper niveau liefdevol en empathisch te kunnen verhouden met andere mensen, flora en fauna. De innerlijke stilte heb je nodig om tot wijsheid te geraken en onberispelijk te kunnen optreden. Met ruis leidt dit alleen maar tot verwarring. Verstilling is een belangrijke opstap om een leerproces van bewustzijnsontwikkeling te initiëren.

Onberispelijkheid
Onberispelijk functioneren betekent dat je in je doen en laten met volle aandacht de maximale kwaliteit neerzet binnen het kader van je vermogens en talenten. Het vraagt moed om op te treden met maximale kwaliteit, omdat het van iemand vereist om de eigen angsten, grenzen en onzekerheden te accepteren en onder ogen te zien. Dit element is daarmee honderd procent gebaseerd op zelfreflectie en zelfacceptatie. Onberispelijk optreden staat los van de invloed van het verleden of de toekomst. Het gaat erom met een open geest aandacht te kunnen genereren in en op het juiste moment.

Innerlijke ecologie
In de woorden innerlijke ecologie komen samen: lichamelijke en mentale zelfzorg, zorg voor je materiële omgeving en respect voor je ‘systeem’, alsmede de zorg voor het belang, het welzijn en het respect voor het wereldbeeld en de intentie van anderen. Anders gezegd wees mild voor de ander, het andere en jezelf en span je in om uit het (voor)oordeel en de morele verontwaardiging te blijven en streef ernaar de weg van de evaluatie en de dialoog open te houden.

“In deze tijd is het respect opbrengen voor elkaars wereldbeeld geen sinecure”

In deze tijd van toenemende individualisering, polarisatie, antidemocratische en absolutistische tendensen, oorlogen, ecologische rampspoed en geopolitieke spanningen is het respect opbrengen voor elkaars wereldbeeld geen sinecure, met name omdat waarden als wederkerigheid en solidariteit ontbreken. Toch is het element innerlijke ecologie van wezenlijk belang, vooral als je beseft dat alle mensen tezamen met de flora en de fauna deel-geheel uitmaken van en met de allesomvattende eenheid. Vandaar de opvatting dat je feitelijk jezelf beschadigt als je een ander mens, dier of de natuur schade berokkent.

Wezenlijke verandering vergt tijd en geduld! Hoe ongeduldiger je bent, hoe meer je de realisatie van de beoogde veranderingen saboteert en het lachen je vergaat.

Liefde
In het bewustzijn dat we allen één zijn, gaat het bij dit element om het alert aanwezig en beschikbaar zijn wanneer de omstandigheden dat vragen, om vervolgens op dat moment in staat te zijn liefde, zekerheid en veiligheid te bieden aan de ander, het andere en jezelf. Het is de liefde waarop je kan rekenen, zoals ouderlijke liefde over het algemeen zekerheid en veiligheid biedt aan een kind. In het kader van ontwikkeling gaat liefde om de zekerheid van het zelf zijn, waardoor je in staat bent met een brede glimlach door de emotionele onzekerheid van de verandering te gaan.

“Lief voor jezelf zijn is een van de allerliefste dingen die je kunt doen, zei de Mol” –  Charlie Mackesy

Innerlijke keuzemogelijkheid
In zijn essentie draait dit element om het idee dat een individu de kracht en de autonomie heeft om zelfstandig beslissingen te nemen, acties te ondernemen en keuzes te maken over het eigen leven, onafhankelijk van externe invloeden. De keuze om mededogen te hebben voor het lijden van anderen is een krachtig voorbeeld van het uitoefenen van een innerlijke keuzemogelijkheid, waarbij men er ondanks de eigen zorgen en ongemakken bewust voor kiest om met inachtneming van grenzen het eigen belang te relativeren en de verantwoordelijkheid neemt voor de gevolgen van die keuze. Door mededogen te tonen stopt bij de ander het eenzaam zijn in de pijn.

Elegant- functioneel – effectief
Wanneer de draagwijdte van de genoemde ‘sleutelwoorden’: humor, onbevangenheid, wijsheid, moed, geduld, zekerheid, eenheid, jezelf zijn en mededogen wordt ervaren en begrepen, ontstaat het innerlijke weten verbonden te zijn met de kern in je hart en wordt het mogelijk om vanuit die kern in heel je doen en laten, als een ‘meester’, te kunnen optreden op een elegante, functionele en effectieve manier, zeg maar juiste manier. En wanneer je het juiste doet op het juiste moment met de juiste persoon en de juiste middelen geeft dat optreden je een ervaring van diepe vreugde en kalmte en brengt het je tot de Zen van Humor.

Feedback
Constructieve feedback werkt als een spiegel die essentieel is voor het blootleggen van onbewuste gedragingen en overtuigingen, het vergroten van zelfkennis & zelfbewustzijn en het bereiken van helderheid. Feedback nodigt uit tot zelfreflectie, hetgeen de belangrijkste competentie is in een proces van spirituele ontwikkeling. Helderheid wordt bereikt door de wijsheid te ontwikkelen om te luisteren, de boodschap van de boodschapper te scheiden en alleen de feedback te gebruiken die resoneert met het innerlijke weten. Afbrekende feedback wakkert de altijd op de loer liggende twijfel aan. Door zelf open te blijven staan voor en te leren uit feedback nodig je de ander uit om ook te blijven leren.

Loslaten
Recent overleden choreograaf Hans van Manen werd vaak de meester van de eenvoud genoemd: alles ‘moest’ weg, zodat alleen het essentiële overbleef.

In het ontwikkelingsproces gaat het om het loslaten van oude patronen, verwachtingen en emotionele ballast. Loslaten is evenwel pas mogelijk als je eerst een diepgaand begrip van jezelf, je verleden en de natuurlijke stroom van het leven hebt ontwikkeld en je onderscheid kunt maken tussen hetgeen van jou is en wat door anderen is ingeprent. Het begrip (het begrijpen) is dan ook een gevolg van het leren te relativeren en te accepteren van wat er is.

Loskomen
Bij dit element gaat het om het leren los te komen van het keurslijf van traditionele en algemeen geldende conventies en de imprint van opgelegde, oppervlakkige morele regels, zonder onethisch of irrelevant te gaan handelen vanzelfsprekend. Als gevolg van los te komen van deze beperkende regels krijg je op meer en meer aspecten van je ontwikkelingsweg diepte. Deze diepte leidt tot steeds meer begrip en vindt zijn weerklank in je diepste zijn en is terug te zien in je uitstraling.

A-causaal
Een a-causale ontwikkeling wijkt af van het gebruikelijke idee van ‘oorzaak en gevolg’ of causaliteit, waarbij gebeurtenissen direct door eerdere acties worden bepaald. Een a-causale ontwikkeling haalt je uit het ‘oordelen’ en brengt je tot het besef van tijdloosheid, dat wil zeggen dat de idee van tijd zich ontvouwt vanuit het continuüm van het nu, oftewel het brengt je tot het besef dat je zowel het verleden als de toekomst vormgeeft in het nu door de betekenis die je er nu aan verleent, waardoor men in staat wordt gesteld met meer spontaniteit, vrijer en creatiever te leven. Als dat geen glimlach op je gezicht tovert…

“Een a-causale ontwikkeling haalt je uit het oordelen”

Voor iedereen
De kern van dit laatste element is vrijgevig delen, zonder iets terug te verwachten, vanuit het besef dat er overvloed is voor iedereen. Het omvat meer dan geld, zoals tijd, aandacht, liefde en creativiteit voor jezelf en anderen. Men geeft elkaar als het ware in spirituele zin voedsel voor verbinding, vrijheid en het openen van het hart voor de wereld, zonder elkaars grenzen te overschrijden of blind te zijn voor de enorme materiële verschillen op aarde.

Neutraliteit
De twaalf elementen van ontwikkeling die men in een cirkel kan zetten en die idealiter met elkaar in balans zijn, verwijzen naar één bepaalde kwaliteit die het geheel draagt, te weten vanuit neutraliteit, zonder te oordelen, in het midden kunnen staan, in het centrum, in je hart. Vanuit die neutrale, onvoorwaardelijke en onbevooroordeelde houding kan je in elke actie of reactie constructief blijven, zonder in besluiteloosheid te vervallen of te veel afstand te houden.

Het ontwikkelen van neutraliteit vergt een intensieve leerschool met een fikse doorlooptijd. Om het vol te houden is – een gevoel voor – humor dan ook van wezenlijke betekenis.

Tekst door: Kees van der Stel

Kees heeft als Executive Mentor in Bewustzijnsontwikkeling een missie om mensen in hun ontwikkelingsproces te begeleiden naar wat hen na aan het hart ligt met als gevolg dat mensen meer bevlogenheid als leidraad in hun leven toelaten. Na een langjarige carrière in het bedrijfsleven op directieniveau maakte Van der Stel een innerlijke levensreis van het financieel-economische terrein naar het terrein van coaching en bewustzijnsontwikkeling. Mentoring is zijn tweede natuur geworden: zijn manier van werken bestaat uit het bieden van veiligheid en vertrouwen, een luisterend oor, spontaniteit, gevoel voor humor en medemenselijkheid. ‘Zien met het hart‘ noemt hij dat.

Meer informatie: www.keesvanderstel.nl.