De waarde van maatschappelijke initiatieven: tijd voor Schoenlepelgeld!

In de uitgestrekte, dunbevolkte gemeente Het Hogeland waar ik woon, komt de uitdaging om de leefbaarheid te behouden met de dag meer naar voren. Met de op-één-na grootste gemeente van Nederland in vierkante kilometers, maar een inwonersaantal dat niet meer is dan dat van een wijk in Amsterdam, is het noodzakelijk dat we onze maatschappelijke initiatieven en voorzieningen niet alleen economisch beoordelen. Er is een ‘schoenlepel’ nodig om deze initiatieven te helpen in hun bestaan. Ze hebben een bestaansmodel nodig in plaats van een verdienmodel.

Helaas ben ik in mijn praktijk van het starten en begeleiden van dorpsinitiatieven vaak tegen de vraag aangelopen: “Kan dat wel uit?” Een recent voorbeeld is de bakkerij in Baflo, die inmiddels heeft moeten sluiten. De maatschappelijke meerwaarde van dergelijke initiatieven wordt te vaak niet erkend en zeker niet vertaald in euro’s. Dit heeft er in Baflo toe geleid dat ongeveer dertig mensen nu zonder (betaald of onbetaald) werk zitten. Het is triest: banen, opleidingsplaatsen, stageplekken, leuke werkplekken voor vrijwilligers en dagbestedingen zijn voorgoed weg. Weer een voorziening weg en het dorp is een stukje minder aantrekkelijk. Daarnaast valt er een warm sociaal systeem van samenwerkende mensen weg. Met negatieve impact op menselijk contact, persoonlijke gezondheid en woonkwaliteit.

Waarom verdwijnen deze initiatieven? Een belangrijk aspect is dat ze sec economisch bekeken niet rendabel zijn. En dat weten we van tevoren. Dit geldt niet alleen voor de bakkerij, maar ook voor tal van dorpsinitiatieven die constant bezig zijn met het binnenhalen van subsidies om te overleven. Neem bijvoorbeeld de dorpshuizen, die vanaf het begin al in de rode cijfers staan. Ze fungeren als ontmoetingsplekken, niet als ondernemingen. Met een sociale huurprijs van slechts € 10 per dagdeel is het niet verwonderlijk dat ze veel moeite hebben om financieel rond te komen.

“We bekijken nog steeds alles door een beperkte economische lens”

Met hoge energieprijzen is het ook niet meer vol te houden om een gymzaal (dorpshuis) warm te stoken, zelfs niet na investeringen in zonnepanelen en warmtepompen. Het dringt tot me door dat we alles nog steeds door een beperkte economische lens bekijken. Waarom worden maatschappelijke initiatieven alleen beoordeeld op hun financiële opbrengst? Waarom kijken we niet naar de totale waarde dat een initiatief creëert? Sociale structuur, voorzieningen, werk, stage, dagbesteding, integratie… Je weet pas wat je mist als het er niet is. En dan moet er weer uit publieke potjes ‘reparatiegeld’ tegenaan om het gemis te herstellen. Extra zorg, anti-eenzaamheidsbeleid, jongeren opleiden. Vaak is dit beduidend meer dan geld van overheid of de gemeenschap dat nodig is om een initiatief te versterken en te onderhouden.

“Je weet pas wat je mist als het er niet is”

Pleidooi
Daarom hier een pleidooi voor ‘schoenlepelgeld’. Dit is geld dat ervoor zorgt dat een goed initiatief kan blijven bestaan en bloeien. Denk aan de dorpswinkel in Sauwerd, de supermarkt in Zoutkamp (de enige supermarkt in Zoutkamp heeft helaas zijn deuren moeten sluiten in 2025), de Holm in Den Andel, Perron 18 in Roodeschool, alle dorpshuizen, Wongema in Kloosterburen, alle Thuiskamers en ga zo maar door. Al deze projecten verdienen volle waardering van hun maatschappelijke impact, natuurlijk ook in euro’s.

“Wat hebben we over voor het sociale cement in onze dorpen?”

Kunnen we dat opbrengen? Absoluut. Er is geld genoeg. Bij grote ontwikkelingsfondsen, bij lokale overheid en bedrijven, en naar draagkracht bij mensen in de dorpen. De vraag die altijd terugkomt is: wat hebben we over voor het sociale cement in onze dorpen? Laten we de waarde van onze gemeenschappelijke initiatieven echt goed begrijpen en structureel waarderen in euro’s. Dan is het schoenlepelgeld niet meer nodig.

Engbert is ‘Aansteker’. Waar hij komt werkt hij ‘’aanstekelijk’’. Het leiden van mensen in hun ontwikkeling en het sturen op relaties staat voor hem centraal. Hij werkte daarom als Chief Emotions Officer (CEO) bij een implemenatiebureau. Op dit moment is hij verbonden aan Pentascope en mede-initiator van Vakland Het Hogeland: leven lang leren in de praktijk met regio als klaslokaal. Engbert zit in de RvT van een grote VO scholengemeenschap, is bestuurder van Strong Babies (zorg), nieuwscommentator bij RTV NOORD, leest hij de bingonummers in het dorpshuis en is ‘management’ DJ.