MaatschapWij-event: naar een vitale economie

Hoe ziet een vitale economie eruit en hoe komen we daar? Dat waren de vragen tijdens dit event van stichting MaatschapWij en Dazure. Een oplossingsgerichte dag met topsprekers als Hans Stegeman (Triodos Bank), Heidi Leenaarts (United Economy), econoom en auteur Paul Schenderling, hoogleraar Matthias Olthaar, Michael van Loenen (House of Changemakers), advocaat Frank ’t Hart en innovator Martin Schuurman. “In de nieuwe economie is het welzijn van onze kleinkinderen leidend.”

Een betere wereld is niet alleen goed mogelijk, het is ook de enige manier om onze planeet leefbaar te houden. Kiezen voor ecologie gaat juist niet ten kosten van onze economie. Integendeel. De sprekers op deze achtste Positive Finance Day, met Triodos Bank als gastheer, schetsten onder meer alternatieven voor het huidige, zwaar op geld geënte geldsysteem. Uiteraard bleef daarbij het net verschenen ‘Global Justice Report’ van onder meer Thomas Piketty niet ongenoemd. Volgens dit rapport is een goede levensstandaard mogelijk voor iedere bewoner van deze planeet.

Paul Schenderling, auteur van o.a. Continent van de kwaliteit en medeoprichter en bestuurder van Postgroei Nederland, schetste de voorwaarden: forse investeringen in groene productiesystemen, in menselijk kapitaal (vooral in het Mondiale Zuiden) en in herbebossing. Verschuiving van consumptiepatronen (via een heffing op materiële consumptie), stapsgewijze werktijdverkorting (zodat inkomens en consumptie stabiliseren), maatregelen voor de eiwittransitie, herverdeling van inkomen en vermogen (via een progressieve belasting op vermogen en een mondiale multinationalbelasting).

Regels herschrijven
Hans Stegeman, hoofdeconoom bij Triodos Bank, was over de visie en onderbouwing van Piketty c.s. duidelijk zeer te spreken. Triodos is al lang tot de overtuiging gekomen dat hervormen van het huidige systeem geen zoden aan de dijk zet en pleit voor een ander systeem met daarin veel meer aandacht voor onder meer duurzaamheid. “Het huidige financiële systeem dient vooral zichzelf. Als we financieel klaar willen zijn voor de nieuwe wereld, moeten we de regels herschrijven.”

“Als we klaar willen zijn voor de nieuwe wereld moeten we de regels van het financiële systeem herschrijven”

Stegeman hield een pleidooi voor onder meer een publiek betaalsysteem, hervorming van eigendom (stimuleer bijvoorbeeld steward-owned bedrijven) en meer inprijzen van duurzaamheidsrisico’s. “Vervuilers moeten betalen en verzekeringspremies moeten aangepast.”

Schenderling gaf bedrijven handvatten mee, zoals het drastisch verminderen van verspilling. En investeer de winst uit je business as usual in toekomstige business

“Van analyse naar actie”

Dagvoorzitters Henk Jansen en Indra Frishert van Dazure: “Tijdens het event van vorig jaar stonden vooral de bewustwording en vragen centraal, nu hebben we ook de antwoorden om verandering vorm te geven. Het gaat vandaag over bouwen. Van analyse naar actie.”

Verhalen
Willem Vreeswijk, hoofdredacteur MaatschapWij: “Laten we onszelf blijven afvragen of datgene we als normaal zijn gaan beschouwen wel zo normaal is. En als het antwoord ‘nee’ is, laten we dan ook anders handelen. In een nieuwe economie dient het welzijn van onze kleinkinderen en achterkleinkinderen leidend te zijn. En daar hoort niet bij: het bewust vervuilen van bodem, lucht en water, het vernietigen van biodiversiteit, het vergroten van de kloof tussen arm en rijk, het leed dat we dieren aandoen en het aanwakkeren van onze koopverslaving die ook ten koste gaat van mensen in verre landen. Door de ogen van onze kleinkinderen is dit volstrekt ridicuul.”

Verhalen zijn nodig uit het hart van de samenleving, verhalen die raken, verbinden en aanzetten tot actie. “Dat is wat MaatschapWij doet. Samen creëren we een samenleving waar onze kleinkinderen wel van gaan glimlachen.”

Dwang
Wat tijdens de inleidingen vaker terugkwam, is de groeidwang die het huidige systeem kenmerkt. United Economy probeert juist een systeem te creëren waarin die dwang er niet is en de focus kan zijn op waarden die er werkelijk toe doen, aldus oprichter Heidi Leenaarts, zoals “zorgzaamheid, ontspanning, bewustzijn, vrijheid en echt geluk”.

“Onderling zaken doen tussen duurzaam gedreven mensen, bedrijven en organisaties”

United Economy “faciliteert – via haar handelsomgeving – onderling zaken doen tussen duurzaam gedreven mensen, bedrijven en organisaties. En biedt overheden een kanaal om deze bedrijven te vinden voor hun inkopen. Een groeiend aantal bedrijven kiest er voor deel uit te maken van de duurzame economie. Samen kunnen we nu de doorbraak te creëren door waar mogelijk bij elkaar in te kopen.”

Met een circulaire rekening bereikt United Economy dat geld binnen haar waardengedreven economie blijft.

Taal
Gedurende de middag waren er vier verdiepingssessies. Zo vroeg Michael van Loenen (House of Changemakers) zich af hoe je een nieuwe economie niet alleen kunt bedenken, maar ook voelen. Met elkaar. Hoe ziet de taal eruit ziet van die nieuwe economie?

“Niet de taal van de cijfers, rapporten en dashboards. Maar de woorden die je voelt voordat je ze kunt benoemen. De woorden van binnenuit. En als we die binnenkant woorden hebben gevonden, kijken we met elkaar hoe die vitale economie er dan ook in de buitenwereld uit kan zien. We kijken met elkaar de toekomst in.”

Samen met de deelnemers ging hij op zoek naar de taal van binnen en buiten. Aan de hand van de UNO-box, een faciliterend twintig jaar oud kunstwerk dat ons laat inzien, ervaren en voelen hoe die vitale economie er uit kan komen te zien. “Want een nieuwe economie bedenk je niet alleen. Je voelt haar ook. Met elkaar.”

Van Loenen geeft workshops over de Uno-box, is spreker, auteur en was mede-oprichter van sociale onderneming YouBeDo. Hij is tevens vaste columnist bij MaatschapWij. Lees bijvoorbeeld zijn column ‘Waarom jouw adem niet van jou is’ of ‘de schuttinggeneratie’.

Alles van waarde
Hoe kun je als burger, consument of ondernemer bijdragen aan een nieuw vergezicht dat hoop en handelingspespectief biedt voor een betere wereld? Dat was de inzet van lector Vitale Economie Matthias Olthaar in zijn verdiepingssessie ‘Alles van waarde’.

Olthaar is auteur van het boek met dezelfde titel en werkt nauw samen met Paul Schenderling. Hij is medeoprichter van Stichting Genoeg om te Leven, die in 2024 op plek 17 van de duurzame 100 in Trouw stond.

Olthaar ziet overal kiemen van een nieuwe economie ontstaan. “We hoeven niet te wachten op de overheid om de economie anders vorm te geven. Iedereen kan binnen haar of zijn eigen invloedssfeer vandaag al beginnen. Kies bijvoorbeeld voor een low-tech percolator in plaats van hightech espressoapparaat. Kies voor de draadloze koptelefoon met levenslange garantie, de modulaire laptop of modulaire smart phone of de trui die vijftig jaar meegaat. Of ga spullen delen met elkaar, planten voor elkaar stekken en diensten zoals knipbeurten of klussen in huis met elkaar delen. De mogelijkheden zijn eindeloos.”

Volgens Olthaar kan iedereen bijdragen aan een nieuwe economie. “Ieder mens heeft verschillende rollen in de samenleving en in al die rollen ben je econoom. Hoe je die rol invult, hangt af van hoe jij Nederland en de wereld graag ziet in 20250.”

Lees hier zijn column op MaatschapWij.

Geldgeluk
Onze samenleving hoeft niet te draaien om geld, economie en de vrije markt, aldus ondernemer en innovator Martin Schuurman. De vraag is hoe dienstbaar te zijn aan de samenleving. En dat werd verkend in deze sessie.

Schuurman is een rasondernemer en innovator die zich inzet voor een betere wereld. Zo is hij (mede)oprichter van MKB Brandstof, Jens Onderlinge Hypotheken en Tonify Loyaal Kapitaal. In zijn opiniestukken in de grote dagbladen laat hij in gewone taal zien hoe nieuwe spelregels de vrije markt weer vóór ons laten werken, in plaats van tegen ons. “Nederland kan stukken gezonder.”

Recent kwam zijn eerste boek uit, ‘Geldgeluk, Nieuwe spelregels voor geld en schuld,’ het eerste deel in een reeks van zeven. “Van samenleven heeft iederéén verstand. Dus die nieuwe spelregels zetten we met elkaar scherp, in een online dialoog vanuit de boekenreeks. Daarna dragen we onze nuchtere volkswijsheid en lange-termijnoplossingen aan in Den Haag, als frisse apolitieke beweging. Gericht op echte verandering.”

Het boek ‘Geldgeluk’ brengt een eerste eenvoudige waarheid aan het licht: we kúnnen de tweedeling tussen geld en schuld stoppen en de aarde beschermen, als we kiezen voor ander geld. Een visie die naadloos aansluit bij die van Heidi Leenaarts (United Economie). In de sessie deelde Martin zijn inzichten en ging erover in gesprek met de deelnemers.

Doodgriezelig
Frank ’t Hart (Hart Advocaten) ging in op de onlangs vernieuwde leidraad hypotheekadvisering van de AFM. De toezichthouder wijst op het belang om als adviseur onder meer verduurzaming, funderingsrisico’s en relatiebeëindiging mee te nemen in het gesprek met de klant. Ook al verplicht de wet er niet toe, ’t Hart noemt het wijs acht te slaan op zo’n nadrukkelijk wens van de AFM.

’t Hart: “Zorgeloos of onbezorgd wonen, dat is nu de horizon van de AFM. Dat is een totaal andere ambitie dan vijf jaar geleden. Dit is uw toekomst. Die is meer dan vertellen wat je maximaal kunt lenen. Het speelveld is groter.”

Het is wel cruciaal om je grenzen te kennen en deze ook duidelijk aan te geven. Hoe dan ook geldt dit in het kader van de zorgplicht, waar ’t Hart vooral verder op inging in zijn sessie. ’t Hart: “Wees duidelijk in wat je doet en in wat je niet doet. Durf ‘nee’ te zeggen als vragen je aandachtsgebied overstijgen. Verwijs naar specialisten.”

Mocht je klanten wijzen op de consequenties van hun beslissing, benoem die consequenties dan ook.

Nazorg als apart verdienmodel is volgens ’t Hart niet zonder risico’s. “Doodgriezelig vind ik dat als jurist, doorlopend adviseren. Hoe kom je bijvoorbeeld steeds aan de actuele klantinformatie?”

’t Hart brak een lans voor het standaard meenemen in het adviesgesprek van de ORV. Als tip in dit kader gaf hij mee om in uitingen altijd beide partners aan te spreken, zelfs al verloopt het contact via een van hen.

 Foto v.l.n.r.: Henk Jansen, Indra Frishert, Heidi Leenaarts, Paul Schenderling, Matthias Olthaar en Willem Vreeswijk

Beeld: Gonnie Bax | Emotiefotograaf

Tekst: Toon Berendsen, redacteur VVP