Leven zoals je kleinkinderen zouden willen

Als ik de vraag gesteld krijg “Waar gaat je boek ‘Vlindereconomie’ nu precies over?”, dan probeer ik in relatief simpele bewoordingen uit te leggen dat we momenteel leven met een te grote ecologische voetafdruk en dat we tegelijkertijd een economisch en financieel systeem hebben opgetuigd dat gebaseerd is op schulden en we hierdoor drie procent jaarlijkse groei nodig hebben om erop te vertrouwen dat we deze schulden uiteindelijk kunnen terugbetalen. 

Vervolgens verlies ik vaak de aandacht van de vragensteller omdat mijn antwoord langzaam maar zeker steeds abstracter wordt. Zeker als ik er dan aan toevoeg dat door schuld de omvang van onze economie toeneemt. Ons Bruto Binnenlands Product stijgt namelijk door de hiermee gedane aankopen en vervolgens mogen overheden weer meer schulden aangaan omdat we het toegestane percentage overheidsschulden gekoppeld hebben aan de omvang van onze economie. Dit hebben we zo in het Verdrag van Maastricht vastgelegd.

Vanuit een ander perspectief bekeken, kun je stellen dat je met schuld een stuk toekomst naar voren haalt. Kijk maar naar jezelf; als je vandaag een lening aangaat om bijvoorbeeld een auto te kopen, kun je er vaak diezelfde dag mee naar huis rijden. Als je hiervoor extra had moeten werken of sparen, had je meer tijd nodig gehad om deze aankoop te kunnen doen.

“We hebben een hefboomwerking gecreëerd door met schulden economisch te groeien”

Dus ik vervolg enthousiast mijn verhaal. We hebben een hefboomwerking gecreëerd door met schulden economisch te groeien. Hierdoor zijn we in staat gesteld  een steeds groter deel van de toekomst naar voren te halen.

Maar als wij steeds welvarender worden door een stukje toekomst naar het heden te halen, kun je natuurlijk ook de vervolgvraag verwachten “maar van wie is deze toekomst nu?”.

Deze toekomst behoort toch eigenlijk aan onze kinderen en kleinkinderen. Dat klopt! Inmiddels ben ik op een leeftijd beland waar veel vrienden en familieleden al kleinkinderen hebben. Als ik dan de liefdevolle verhalen hoor over hun kleinkinderen en hoe trots ze zijn als opa of oma denk ik bij mezelf: “Hoe is het mogelijk dat we de volgende generaties de wereld gunnen maar we toch niet in staat zijn om daadwerkelijk de wereld op een gezonde manier aan hen over te dragen.”

“Hoe is het mogelijk dat we niet in staat zijn om de wereld op een gezonde manier aan onze kinderen over te dragen”

Earth Overshoot Day
Op 5 juni van dit jaar maakt het Global Footprint Network de Earth Overshoot Day van 2026 bekend. In 2025 lag deze dag op 24 juli. Dit betekent concreet dat op deze dag alles wat de Aarde in één jaar tijd kan produceren en verwerken al bereikt is. Of anders verwoord; we doen alsof we 1,7 planeet tot onze beschikking hebben. Valt de Earth Overshoot Day op 1 juli dan is het of we over twee planeten beschikken waar al onze economische activiteiten op plaats kunnen vinden.

Om deze datum weer te laten plaatsvinden op de dag dat hij thuis hoort, namelijk 31 december moeten er flink wat stappen gezet worden.

Peinzend hierover vraag ik me af: “Vanuit welke politieke richting zou de wind moeten waaien om dit voor elkaar te krijgen?” Als je vanuit het oogpunt van sociale verdeling en klimaat kijkt kom je snel bij de linkerkant van het politieke speelveld uit. Echter het grootste deel van de plannen die deze partijen hebben zijn kapitaal intensief. Het reduceren van het overheidsschulden en het hiermee gepaard gaande financiële hefboomeffect lijkt niet hoog op de agenda te staan. De rechterkant van het politieke speelveld lijkt wel oog te hebben voor het niet verder op te willen laten lopen van de overheidsschulden maar heeft ook niet veel op met in hun ogen geldverkwistende maatregelen die verbetering van het klimaat aangaan.

Deze denkspagaat kom je bijna dagelijks tegen in de media.

Jan Rotmans
Als Nederland serieus wil omschakelen naar een duurzame maakindustrie, vergt dat bijvoorbeeld consistent langetermijnbeleid met grootschalige investeringen. Zegt bijvoorbeeld hoogleraar transitiekunde Jan Rotmans in zijn nieuwste boek ‘Kanteltijd’: “Nederland moet bij wijze van spreken de komende vijfentwintig jaar elk jaar 50 miljard euro investeren om de industrie te verduurzamen en de economie circulair te maken. Dan moet je accepteren dat de staatsschuld en het begrotingstekort oplopen en het huishoudboekje even niet klopt. Maar dan klopt het straks wel voor onze kinderen en kleinkinderen.”

“Het huishoudboekje moet straks wel kloppen voor onze kinderen en kleinkinderen”

De huidige staatsschuld bedraagt ongeveer 500 miljard euro. De voorgestelde  investeringen verhogen de omvang van de schuld met 10 procent per jaar. Deze denkwijze kan alleen  in combinatie met hoge economische groeipercentages. En dat is weer onwenselijk vanuit het oogpunt dat we nu al een wereldwijde ecologische voetafdruk hebben van 1,7 planeet.

CPB
Begin mei van dit jaar publiceerde het Centraal Plan Bureau een rapport waarin ze een studie hebben gedaan naar de inkomens -en vermogensongelijkheid in Nederland en welke rol ons huidige belastingstelsel hierin speelt. Het CPB stelt vast dat in Nederland de economische verschillen toenemen. De auteurs stellen dat zolang economische verschillen een resultaat zijn van inspanningen, talent of ondernemerschap ze bijdragen aan de welvaart. Als kansen steeds meer worden bepaald door de plek waar je wieg staat dan is dat nadelig voor de welvaartsontwikkeling. Want niet iedereen heeft dan de mogelijkheid om zijn talenten volledig tot bloei te laten komen. Er kan dan sprake zijn van machtsconcentratie waar eigenbelang de boventoon voert.

“Als kansen steeds meer worden bepaald door de plek waar je wieg staat dan is dat nadelig voor de welvaartsontwikkeling”

Dit alles is te voorkomen door via belastingen inkomens en vermogens zo te verdelen dat er geen ongewenste ontwikkelingen plaatsvinden. Het rapport laat echter het tegenovergestelde zien. Uit het rapport volgt dat de rijkste Nederlanders erin slagen om het betalen van belasting langjarig uit te stellen en op deze wijze een laag belastingtarief betalen. De onderzoekers stellen dan ook dat via relatief simpele aanpassingen in ons huidig belastingstelsel gekomen kan worden tot een betere verdeling en dat de diverse vormen van inkomsten en vermogen gelijker belast worden.

“Neem de toekomst van kinderen als uitgangspunt”

Mijn denkspagaat wordt kleiner als ik de pure levensvreugde van kleine kinderen voor me zie. Als we hun toekomst als uitgangspunt nemen dan lijken de oplossingen dichterbij te liggen en zou je ervoor  kiezen om via een rechtvaardiger  belastingsysteem de benodigde middelen op te halen zodat deze geïnvesteerd kunnen worden in het verduurzamen van de industrie en het circulair maken van onze economie. Volgens mij zou dit een enorme bijdrage leveren aan een samenleving zoals onze kleinkinderen die graag zouden willen.