Grond om te Delen: korte documentaire over Herenboeren Amersfoort

Anderhalve hectare grond in Hoogland-West, net buiten Amersfoort. Geen bestrijdingsmiddelen, geen kunstmest, wel een tractor, twee oude schaftketen, een oude schuur en heel veel handen. 140 leden zijn samen eigenaar van hun eigen boerderij, hebben een boer aangenomen en oogstten dit voorjaar overweldigend overvloedig. Dit is Herenboeren Amersfoort met boerderij De Hooge Hof. Het staat centraal in de documentaire: ‘Grond om te Delen.’

De gangbare landbouw, zoals we die inmiddels allemaal kennen, put de grond uit. We gebruiken veel land, niet alleen voor gewassen maar juist voor vee en veevoer. Ook in Amersfoort zie je dat er eigenlijk alleen maar mais en gras wordt verbouwd. Dat kan anders. Herenboeren Amersfoort wil dat graag laten zien. Op een klein stuk grond kun je, mits je het slim en biologisch aanpakt, verrassend veel voedsel verbouwen. Door strokenteelt en bloemenstroken wordt niet alleen de bodem gespaard en verbeterd, maar ook de biodiversiteit actief gestimuleerd. Het resultaat: gezond voedsel, dat ook nog eens, volgens iedereen met wie we spraken, opvallend lekker is.

“Het resultaat: gezond voedsel dat opvallend lekker is”

Zoals boer Sander het verwoordt in de film: “Alles wat het leuk maakt om te boeren doen we wel. Pesticide spuiten lijkt me geen zak aan.” Zijn collega Maja, boer bij het iets oudere Herenboeren Soest, vat de keerzijde daarvan treffend samen: “Alles wat het makkelijk maakt om te boeren doen we niet. We gebruiken geen bestrijdingsmiddelen, geen kunstmest. Dus we hebben vooral heel veel handen nodig.”

Herenboeren als alternatief
Dat handen nodig hebben is geen bijzaak, het is de kern van het model. We zijn met z’n allen, zoals Sander het noemt, “best wel losgezongen van ons voedsel.” De meeste mensen weten niet meer waar hun eten vandaan komt, laat staan hoe het verbouwd wordt. Herenboeren draait dat om: leden werken zelf mee op het land, ze oogsten zelf en ze zien met eigen ogen wat er nodig is om gezond voedsel te laten groeien zonder de bodem uit te putten.

Diana, lid van Herenboeren Amersfoort, verwoordt het zo: “Herenboeren hebben heel veel aandacht voor het natuurlijke, het biologische. De bodem is de basis.” En voor lid Guus zat de aantrekkingskracht ergens anders: “De verbondenheid sprak me aan. Het zelf bezig zijn op het land, zelf oogsten.”

“Een herenboerderij zorgt niet alleen goed voor land en dieren, maar laat ook een hechte gemeenschap ontstaan”

Die verbondenheid is voor ons misschien wel de grootste ontdekking van dit project. Zowel in Amersfoort als in het al langer lopende Soest zie je hoe een herenboerderij niet alleen goed zorgt voor land en dieren, maar ook een hechte gemeenschap laat ontstaan. Mensen leren elkaar kennen, ontdekken nieuwe kanten van zichzelf en geven hun leven soms een hele andere richting.

De Hooge Hof
Herenboeren Amersfoort is met anderhalve hectare aanzienlijk kleiner dan een ideale herenboerderij, die eerder rond de 20 hectare beslaat. Die schaal is niet uit voorzichtigheid gekozen, maar uit noodzaak: er was simpelweg niet meer land beschikbaar. Landbouwgrond is schaars. De ambitie is wel om uit te breiden zodra er meer land bij gevonden kan worden. Pas met meer grond wordt kringlooplandbouw echt mogelijk: een gesloten cyclus waarin vee ook mest levert voor de groenten. Herenboeren Amersfoort blijft daarom actief zoeken naar extra grond, mogelijk aan de oostkant van Amersfoort, waar ruimte zou kunnen ontstaan voor onder meer aardappelen, koeien en varkens.

“Herenboeren Amersfoort blijft actief zoeken naar extra grond”

Op de Hooge Hof verbouwt boer Sander samen met de leden nu veertig verschillende soorten groenten.

Aan de huidige anderhalve hectare ging een lange zoektocht vooraf. Al zeker drie jaar was de coöperatie actief op zoek naar geschikte grond, voordat de pacht in januari 2026 eindelijk kon ingaan. Sindsdien is er hard gewerkt en is er al een korte wachtlijst voor nieuwe leden ontstaan.

Het principe is simpel: alle leden leggen geld in, de coöperatie pacht daarmee grond en huurt een professionele boer in. Daarmee zijn alle leden ook eigenaar. Samen beslissen ze wat er verbouwd wordt en hoe. Samen staan ze ook op het land om de boer te helpen. Zonder die vrijwilligers, zo werd ons telkens verteld, zou het simpelweg niet lukken. Zoals Henk, voorzitter van het verder gevorderde Herenboeren Soest, het treffend samenvat: “Het avontuur gaat nu pas beginnen.”

Het filmproces: van klungelen op het land tot volle oogstkratten
Wij, Arjen Hoeve en Matthijs de Raad van GGTV uit Amersfoort, begonnen eind januari te filmen, tijdens de allereerste werkzaamheden op het land: het bekalken van de te zure grond. De laatste beelden schoten we eind mei tijdens de eerste oogst. Wat ons het meest bijbleef, was hoe onwennig het begin was. De leden hadden geen enkele ervaring met werken op het land, en toch gingen ze gewoon beginnen. Maar hoe werkt een bekalkingskarretje eigenlijk? We hebben die eerste, wat klungelige stapjes vastgelegd, en gezien hoe het terrein langzaam veranderde in wat de voorzitter treffend “een hele grote groentetuin” noemt.

“Het terrein veranderde langzaam in een hele grote groententuin”

De weersomstandigheden werkten niet altijd mee, veel regen bij de opening, veel droogte voor de eerste oogst, en juist dat maakte het proces des te tastbaarder. De dronebeelden voegen daar een extra laag aan toe. Vanuit de lucht zie je de verandering van het land nog veel duidelijker dan vanaf de grond.

Toegang tot deze gemeenschap kregen we via een contact bij de opleiding tot IVN Natuurgids in Amersfoort die Matthijs volgde. Vanaf het eerste gesprek was iedereen enthousiast en meteen bereid om mee te werken. We werden telkens met open armen ontvangen. Toen de pacht eenmaal rond was, konden we snel schakelen en meteen beginnen met filmen.

De documentaire kwam tot stand dankzij een bijdrage van het Mediafonds Provincie Utrecht en is uitgezonden door Eemland1 en Nieuwsplein33.

“Wat ons tijdens het maken van deze film pas echt raakte, is de sociale kant”

We wisten voor dit project al dat gezonde bodem en biologisch boeren hand in hand gaan. Wat ons tijdens het maken van deze film pas echt raakte, is de sociale kant. Je doet het samen, en er ontstaat een gemeenschap die niet alleen omkijkt naar het land, maar ook naar elkaar. Als we de film nu terugkijken, krijgen we zelf zin om mee te gaan doen.

Bekijk de documentaire ‘Grond om te Delen’ hieronder.

Tekst: Arjen Hoeve en Matthijs de Raad van filmproductiebedrijf GGTV uit Amersfoort.